NOS Nieuws
Staal, chemicaliën en plastics zijn de bouwstenen voor de maakindustrie. In fabrieken maken die er auto’s, meubels of andere spullen van. Maar de laatste jaren hebben Europese makers van deze bouwstenen het zwaar. Zo betalen ze bijvoorbeeld meer voor energie dan Chinese en Amerikaanse concurrenten.
Experts als voormalig ECB-topman Mario Draghi zijn bang dat fabrieken vertrekken of sluiten. Net nu Europa minder afhankelijk probeert te worden van bijvoorbeeld datzelfde China. Mede daarom kwam de Europese Unie in juli met een versoepeling van de belangrijkste klimaatregel die bedrijven laat betalen voor hun uitstoot. Bedrijven krijgen langer de tijd, en meer hulp, om hun CO2-uitstoot naar nul te brengen.
Maar om de energiekosten van bedrijven te verlagen zijn de plannen niet erg effectief, stelt een rapport van het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). “We krijgen er niet zoveel prijsverlaging uit”, zegt CPB-onderzoeker Herman Vollebergh, “maar je krijgt er wel een heleboel extra CO2-emissies voor terug.”
Andere maatregelen effectiever
Vollebergh zegt dat de plannen de energiekosten wel drukken, maar dat dit voor de meeste bedrijven te weinig is om te helpen. De daling valt ook in het niet bij de gestegen olie- en gasprijzen door de gevolgen van de Iranoorlog. Om energie goedkoper te maken kan je beter naar andere middelen grijpen, zegt Vollebergh. Het verlagen van de energiebelasting, vooral op stroom, zou bedrijven meer helpen.
Sinds 2005 moeten grote bedrijven in Europa voor elke ton CO2 die vrijkomt bij het verbranden van aardgas, olie en steenkool een recht hebben. Die rechten werden steeds duurder en kosten inmiddels ruim 80 euro per stuk. Bedrijven hebben zo een prikkel om steeds minder fossiele brandstoffen te gebruiken. Elk jaar komen er minder rechten bij, zodat de industrie uiteindelijk helemaal geen CO2 meer uitstoot.
Klimaatcommissaris Wopke Hoekstra stelde in juli voor om dit systeem aan te passen. Zo wil hij onder meer het aantal rechten langzamer terugbrengen naar nul. Dat moet leiden tot lagere prijzen voor rechten, wat het gebruik van fossiele energie weer goedkoper moet maken voor de industrie. Hoekstra wil bedrijven ook meer steun geven om te verduurzamen.
Kostendaling energie beperkt
Volgens de berekeningen van het CPB en PBL gaan de prijzen van rechten inderdaad met ruim een tiende omlaag in Hoekstra’s pakket. Maar dat drukt de energiekosten nauwelijks. Bedrijven betalen voor het gebruik van een megawattuur aan gas 2 euro minder aan CO2-kosten, raamt het CPB. De marktprijs van die hoeveelheid gas is op dit moment ruim 70 euro.
Hoekstra’s plannen leiden tot fors meer uitstoot in de EU over de komende 25 jaar. Netto zou het gaan om een toename van ruim elf keer de jaarlijks uitstoot van Nederland.
Het rapport maakte een ruwe doorrekening met lang niet alle plannen van Hoekstra. Dat is volgens Vollebergh ook niet nodig. Er is alleen gekeken naar maatregelen die invloed hebben op de prijs van rechten. Die wordt vooral bepaald door het aantal rechten dat op de markt is. Andere plannen van Hoekstra, zoals extra hulp om te verduurzamen, helpen bedrijven om te concurreren, maar zouden de prijs niet erg veranderen.
Felle kritiek
Direct na de presentatie konden de plannen van Hoekstra op kritiek rekenen. Milieuorganisatie zagen ze als een onaanvaardbare afzwakking van de aanpak van klimaatverandering. Maar ook in het bedrijfsleven waren de reacties wisselend. Sommige belangenbehartigers zagen het als een stap in de goede richting. Cefic, de Europese koepel voor de chemische industrie, stelde dat de plannen “tekortschieten om de oplopende CO2-kosten aan te pakken”.
Hoekstra zei destijds dat de Europese klimaatdoelen niet in gevaar komen door de aanpassingen aan het systeem voor uitstootrechten. De EU wil in 2040 de CO2-uitstoot met 90 procent hebben teruggebracht ten opzichte van 1990. “Dit voorstel is daarmee volledig in lijn”, aldus Hoekstra in juli.
In Brussel gaat er nog flink worden onderhandeld over de plannen. Het is onwaarschijnlijk dat ze in deze vorm de eindstreep halen. De Europese landen zijn verdeeld. Sommige lidstaten willen zelfs het hele systeem voor CO2-rechten schrappen of pauzeren.
