Israël maakt Gaza-overleg tot drukmiddel in conflict met Europese bondgenoten 

• David Poort

  correspondent Midden-Oosten

Israël gebruikt het internationaal overleg over de toekomst van Gaza steeds meer als drukmiddel tegen Europese landen die kritiek op Israël hebben. Na vertegenwoordigers van Spanje en Nederland overweegt Israël nu ook Britse vertegenwoordigers te weren uit het IGSC, het internationale coördinatiecentrum voor Gaza.

Nederland legt zich neer bij het wegsturen van de Nederlandse vertegenwoordigers, maar vindt niet dat politieke meningsverschillen de oorzaak mogen zijn. “Nederland respecteert het besluit van Israël over de terugtrekking van de Nederlandse vertegenwoordigers bij het IGSC”, laat het ministerie van Buitenlandse Zaken weten aan de NOS. “Nederland betreurt echter deze stap en de minister heeft dit ook laten weten aan zijn Israëlische collega.”

Het IGSC werd opgezet om de uitvoering van het bestandsakkoord in goede banen te leiden, dat Israël en Hamas in oktober vorig jaar onder druk van de VS overeenkwamen.

Amerikaanse militairen leiden het centrum. Zij werken samen met het Israëlische leger en met tientallen militairen en diplomaten van ongeveer vijftig landen en internationale organisaties. Vanuit het centrum worden onder meer hulpstromen naar Gaza gevolgd en afspraken over de toekomst van het gebied gecoördineerd.

Israël besloot vorige week de twee Nederlandse vertegenwoordigers de toegang te ontzeggen vanwege wat minister van Buitenlandse Zaken Sa’ar “anti-Israëlische maatregelen” noemt. Hij wees onder meer op het Nederlandse verbod op handel in producten uit de illegale nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever, de Golanhoogvlakte en Oost-Jeruzalem.

Het wegsturen van de Britse vertegenwoordigers zou een veel ingrijpender stap zijn. Na de Verenigde Staten heeft het Verenigd Koninkrijk de grootste delegatie in het centrum en de plaatsvervangend commandant is een Brit.

De nieuwe Britse regering van premier Burnham wil ondertussen de druk op Israël opvoeren en overweegt eveneens een handelsverbod voor producten uit Israëlische nederzettingen in door Israël bezet gebied.

Ook Duitsland en Italië zijn volgens de FT genoemd bij interne Israëlische gesprekken voor mogelijke uitsluiting, al heeft een Italiaanse regeringsfunctionaris tegengesproken dat beide landen uit het centrum zouden worden gezet.

Daarmee dreigt een orgaan dat juist bedoeld is om internationale samenwerking rond Gaza mogelijk te maken, steeds meer onderdeel te worden van Israëls conflicten met Europese bondgenoten.

Nederland vindt die ontwikkeling problematisch. “Het kabinet betreurt deze koppeling, aangezien individuele landen expertise bezitten die nuttig kan zijn voor de implementatie van het vredesplan van de Verenigde Staten”, zegt het ministerie van Buitenlandse Zaken. “Dat is uiteindelijk ook in Israëls belang.”

De uitsluiting wringt ook omdat juist deze Europese landen financieel bijdragen aan hulp aan en herstel van Gaza. Nederland heeft sinds 7 oktober 2023 – de dag van de terroristische aanval van Hamas op Israël – boven op bestaande bijdragen 94,2 miljoen euro extra beschikbaar gesteld voor humanitaire hulp, grotendeels voor de Gazastrook.

Daarnaast trekt Nederland 20 miljoen euro uit voor VN-kinderorganisatie Unicef om de watervoorziening in Gaza te herstellen en 5 miljoen euro voor het VN-Horizonfonds. Dat fonds moet de overgang van noodhulp naar herstel van essentiële voorzieningen mogelijk maken. Ook Spanje en het Verenigd Koninkrijk hebben tientallen miljoenen beschikbaar gesteld voor hulp en herstel.

Daarmee ontstaat een ongemakkelijke situatie waarin Israël landen uitsluit van het centrum, terwijl van dezelfde landen wel financiële bijdragen en expertise worden verwacht. Als meer Europese landen worden geweerd, wordt bovendien de vraag relevanter hoeveel invloed donoren nog hebben op de uitvoering van de plannen waaraan zij zelf meebetalen.

Het is niet duidelijk of Israël zelfstandig kan bepalen welke landen aan het centrum deelnemen. Volgens bronnen van de FT zou voor verdere uitzettingen toestemming nodig zijn van de door Amerikaanse president Trump opgerichte en geleide Vredesraad, met daarin vooral leiders uit autocratische landen, die toezicht houdt op de naoorlogse politieke overgang en de wederopbouw van Gaza. Een andere bron stelt juist dat Israël als gastland zelf bepaalt wie zijn grondgebied mag betreden.

De discussie komt op een gevoelig moment. De uitvoering van het vredesplan zit grotendeels vast. Israël controleert nog altijd meer dan de helft van Gaza, Hamas heeft de wapens niet neergelegd en de grootschalige wederopbouw is nog niet begonnen. Ondertussen hebben de bijna 2 miljoen inwoners van Gaza nog altijd nauwelijks toegang tot basisvoorzieningen en staat opnieuw een winter voor de deur.