Defensie werkt door aan opkomstplicht bij onvoldoende militairen

Als de internationale veiligheid verslechtert of als defensie er veel taken bijkrijgt, bijvoorbeeld van de NAVO, dan moet het mogelijk zijn bepaalde dienstplichtigen op te roepen. Defensie werkt daarom verder aan een zogenoemde selectieve opkomstplicht. Dat meldt staatssecretaris Boswijk van Defensie aan de Tweede Kamer.

Bij een selectieve opkomstplicht worden alleen dienstplichtigen opgeroepen die op dat moment volgens defensie nodig zijn. De opkomstplicht wordt wat Boswijk betreft opgedeeld in fases. Van het verplicht geven van informatie aan Defensie over je geschiktheid tot het verplicht deelnemen aan een keuring en het in dienst gaan als militair.

17-jarigen krijgen nu al een enquête van defensie toegestuurd die ze op basis van vrijwilligheid kunnen invullen. Daar worden vier fases aan toegevoegd die steeds verplichtender worden, afhankelijk van hoeveel en hoe snel defensie militairen nodig heeft. Naast vrijwillig de enquête invullen zijn dat verplicht de enquête invullen, verplicht reageren op een uitnodiging, verplicht meedoen aan een selectie, en als uiterste verplicht in dienst treden.

Het is niet voor het eerst dat de selectieve opkomstplicht ter sprake komt. Boswijk heeft daar in maart van dit jaar al een debat over gevoerd met de Tweede Kamer. Daarin uitten onder andere Pro en de SP bezwaren. In zijn voortgangsbrief aan de Kamer noemt Boswijk het “een zeer gevoelig onderwerp” maar zegt dat het kabinet het niettemin nodig vindt.

Het uitgangspunt blijft dat defensie werkt met beroepsmilitairen aangevuld met reservisten, op basis van vrijwilligheid. Maar defensie moet zich voorbereiden op situaties dat dat niet meer voldoende is, zegt hij.

In Nederland bestaat nog steeds dienstplicht voor mensen van 17 tot 45 jaar. Maar dienstplichtigen worden niet meer opgeroepen(opent in nieuw venster), de opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort. In de plannen van defensie wordt gewerkt aan nieuwe wetgeving als dienstplichtigen weer opgeroepen gaan worden.

Zo moeten jongeren de keuze krijgen wanneer ze hun dienstplicht vervullen. Niet meer verplicht vanaf 18 jaar, maar ergens tussen hun achttiende en zevenentwintigste. Die dienstplichtigen krijgen een opleiding van zes maanden: de Nationale Weerbaarheidstraining. In de nieuwe wetgeving worden ook regels opgenomen voor uitzonderingen, vrijstellingen en gewetensbezwaarden.

Ook moet er nog uitgewerkt worden hoe de overheid reageert op mensen die geen gehoor geven aan hun oproep van defensie. Boswijk spreekt van “positieve prikkels, sancties, eventuele tegemoetkomingen, rechtsbescherming en de verwerking van persoonsgegevens”. Wie weigert dienst te doen kan dus een straf krijgen.

Het wetgevingstraject en de organisatie rondom de selectieve opkomstplicht gaat jaren duren. Tot die tijd wil defensie met duidelijke opleidingstrajecten en meer oog voor persoonlijke voorkeuren, vaardigheden en opleidingswensen zo veel mogelijk vrijwilligers bereiken.

Boswijk zegt te begrijpen dat het nieuwe plan effect heeft op de samenleving. Daarom wil hij de komende tijd de maatschappelijke discussie voeren en in gesprek gaan met jongeren.

Eind september debatteert de Tweede Kamer verder over het onderwerp.