Onderwijs in Fries krijgt grotere rol: ‘Helft Friezen spreekt het dagelijks’

De Friese taal moet een prominentere rol krijgen in het onderwijs in de provincie Friesland, hebben de Provinciale Staten daar gisteren unaniem besloten. Het was voor scholen in de provincie al verplicht om het vak Fries te geven, maar nu moeten ze het Fries ook actief gaan gebruiken in andere lessen.

“Je kunt bij het vak geschiedenis bijvoorbeeld over de Friese cultuur en historie lesgeven”, zegt BBB-gedeputeerde Eke Folkerts. Ze heeft het Friese taalonderwijs in haar portefeuille als provinciebestuurder.

De Provinciale Staten stelden gisteren nieuwe kerndoelen voor het onderwijs in de Friese taal vast. Het is uniek dat een provincie dat voor een schoolvak doet: normaal gesproken beslist het Rijk welke kerndoelen voor vakken gelden. Voor Friesland is een uitzondering gemaakt.

Volgens de nieuwe kerndoelen moeten scholen er vanaf 1 augustus onder meer voor zorgen dat leerlingen de taal gebruiken en stimuleren dat ze zich ontwikkelen tot “bewuste deelnemers aan de Friese cultuur”.

“Het is voor scholen in Friesland dus al langer verplicht om het vak te geven, maar niet alle scholen deden daar genoeg mee”, zegt Alex de Jager. Hij is directeur van de Friese taalinstelling Afûk. Folkerts vult aan: “We zien er inmiddels al langer streng op toe dat het vak wél echt gegeven wordt.”

Inwoners van Leeuwarden reageren wisselend op het plan, maar zijn vooral positief:

Volgens De Jager zijn de nieuwe kerndoelen goed nieuws. “Kleine talen hebben gewoon dit soort aandacht nodig. Het is nog niet zo ver dat het Fries uitsterft, maar het vergt wel extra aandacht om de jongere generatie de waarde van het Fries te laten snappen.”

Hij is blij dat de taal op sociale media bijvoorbeeld wel steeds meer gesproken wordt. “We zien dat het daar wat toeneemt. Maar in de breedte neemt het Fries onder jongeren wel af, dat tij willen we graag keren. We hopen ook dat ouders zien dat een meertalige opvoeding een goede optie is.”

In de hele provincie wordt de taal nog veel gesproken. “De helft van de mensen spreekt het nog altijd dagelijks”, zegt De Jager. Ook gedeputeerde Folkerts ziet dat. “Er wordt ook Friestalige muziek gemaakt en op dorpsfeesten wordt het veel gesproken.”

Het is niet te zeggen of het Fries zonder ingrijpen zou uitsterven. “We zien wel dat minderheidstalen in het buitenland soms weggedrukt worden, in Nederland is ook lang een sentiment geweest dat een lokale taal iets voor alleen boeren was. Het idee was dat je voor fatsoenlijke kansen in het leven de dominantere Nederlandse taal moest spreken.”

Als dat lang genoeg doorzet, kan een taal uitsterven, zegt Folkerts. “Gelukkig gebeurt dat in Friesland niet.” Ze hoopt dan ook dat het nieuwe onderwijs jongeren het gevoel geeft dat hun taal er mag zijn. “Door ze te bekwamen in hun taal, aard je mensen ook in de provincie.”

Volgens Folkerts is het ook voor inwoners die Fries niet als moedertaal hebben, goed om wel met de taal in aanraking te komen. “Ik sprak laatst met een jongen die later monteur wil worden en het Fries veel tegenkomt. Hij krijgt later waarschijnlijk Friese collega’s en aan kantinetafels of met klanten wordt het ook vaak gesproken. Fries wil en moet hij voor zijn gevoel dus ook kunnen spreken.”

De Jager maakt zich geen zorgen over of niet-Friestalige leerlingen door het gebruik van het Fries in de war raken of de les niet kunnen volgen. “Kinderen kunnen heel makkelijk meerdere talen tegelijk leren. Dat verandert niet als je daar ook Fries naast legt.”

Ook voor leerlingen die naast het Fries het Nederlands nog niet volledig beheersen, bijvoorbeeld omdat zij of hun ouders in het buitenland geboren zijn, kunnen veel leren van het Friese onderwijs. “Dat is juist een heel mooi aanknopingspunt, dat leerlingen verschillende thuistalen hebben, maakt een discussie alleen maar interessanter.”

Het is dus niet alleen zo dat scholen ervoor moeten zorgen dat leerlingen het Fries verstaan. “Ze moeten ook met kinderen praten over welke functie de taal heeft en waarom het waardevol is om Fries met elkaar te spreken”, zegt De Jager.

De nieuwe kerndoelen moeten gaan gelden voor zowel basisscholen als middelbare scholen. De Jager: “Het allermooist zou zijn als iedereen die van de middelbare school komt, de taal ook echt spreekt.”