NOS Nieuws•
“MKB-maakbedrijven zijn de ruggengraat en problemenoplosser van de regionale economie. (…) De sector telt veel familiebedrijven die generatie op generatie zorgen voor continuïteit van werkgelegenheid.”
Het is een zin uit een brochure van de Koninklijke Metaalunie, die in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen naar gemeenten is gestuurd. De alinea met deze zin is precies zo terechtgekomen in het verkiezingsprogramma van het CDA in Deventer.
Het is een voorbeeld van een lobbytekst die een organisatie letterlijk in een verkiezingsprogramma heeft weten te krijgen. Dat gebeurt heel erg vaak. Politieke partijen maken gretig gebruik van de tekstsuggesties, blijkt uit onderzoek van de regionale omroepen in samenwerking met de Open State Foundation.
Lobbyen is toegestaan, alleen is niet inzichtelijk hoe dat precies werkt. Het nieuwe kabinet wil voor de landelijke politiek een lobbyregister invoeren, maar op gemeentelijk niveau is totaal geen zicht op de beïnvloeding.
Concrete tekstvoorstellen
Uit het onderzoek blijkt dat tal van organisaties brieven, mails, brochures en positionpapers aan lokale partijafdelingen en partijen hebben gestuurd met het verzoek hun standpunten mee te nemen in de verkiezingsprogramma’s.
Vaak worden concrete tekstvoorstellen gedaan. Zo heeft NS een brief geschreven aan leden van verkiezingsprogrammacommissies met dit aanbod: “U bent waarschijnlijk bezig met het schrijven van uw verkiezingsprogramma. Graag geven wij u suggesties mee, zodat wij samen Nederland duurzaam bereikbaar houden.”
NS is lang niet de enige: sportorganisaties, belangenverenigingen van gehandicapten of ouderen, brancheorganisaties, netbeheerder Stedin, de cultuursector, iedereen probeert een voet tussen de deur te krijgen.
Stichting Het Vergeten Kind stuurde een ‘handreiking’. “Het opstellen van je verkiezingsprogramma is bij uitstek een goed moment om als politieke partij keuzes te maken die bijdragen aan aandachtvolle jeugdzorg. Om daarbij te helpen schreef Het Vergeten Kind deze handreiking. Op deze manier hopen we bij te dragen aan de beste zorg voor de groep kinderen die dit het hardst nodig heeft.” Daarna volgen concrete aandachtspunten.
En dat werkt. In vele tientallen, mogelijk honderden verkiezingsprogramma’s zijn aangeleverde teksten overgenomen. Net zo goed bij lokale als bij landelijke partijen.
De SGP in Waalwijk kopieert een aantal aanbevelingen van mkb-organsatie INretail over een vitale binnenstad. De Werkgroep Kind in AZC krijgt een stuk tekst letterlijk in het programma van BIJ1 in Amsterdam.
Werkgeversorganisatie VNO/NCW Noord vindt dat het oplossen van netcongestie prioriteit moet krijgen. Ook wordt gesteld dat bedrijventerreinen hotspots kunnen worden voor circulaire economie. De alinea’s komen onveranderd in het partijprogramma van de VVD Fryske Marren.
Onafhankelijk Papendrecht kopieert van Stedin een alinea over warmtenetten, inclusief de claim dat “warmtenetten de laagste maatschappelijke kosten hebben omdat de elektriciteitsnetten veel minder verzwaard hoeven te worden.”
Er zijn ook opmerkelijke citaties. Het CDA in Sittard-Geleen in Limburg neemt een tekst over van een manifest van Gastvrij Gelderland: “We stimuleren marktgerichte groei en vernieuwing, waarbij verduurzaming en kwaliteitsverbetering centraal staan. Recreatie krijgt een stevige plek in ruimtelijke plannen, met ruimte voor nieuwe initiatieven en de juiste infrastructuur zoals goede routes, parkeervoorzieningen en aantrekkelijke entrees.”
Een tekst van het Cultuurcluster Roosendaal over kunst in de openbare ruimte is zin voor zin terug te vinden in het programma van D66 Medemblik.
Honderden programma’s
Open State Foundation vond meer of minder letterlijke overeenkomsten in dik honderd programma’s van lokale partijen. Ook tientallen plaatselijke afdelingen van landelijke partijen namen teksten over. In een aantal partijprogramma’s zijn meer dan twintig matches gevonden.
De Open State Foundation, die strijdt voor een transparante overheid, benadrukt dat lobby op zich niet problematisch is, maar wel dat het onzichtbaar blijft voor de kiezer. Directeur Serv Wiemers: “Dat politieke partijen open staan voor input uit de maatschappij is prima, zolang ze daar maar inzicht over geven en zolang ze niet klakkeloos teksten van lobbyisten overnemen. De kiezer moet weten welke belangen op welke manier zijn meegenomen.”
Verbeteringen
Wiemers doet twee aanbevelingen. “Ten eerste: politieke partijen die input van externe organisaties verwerken in hun verkiezingsprogramma dienen dit te vermelden, met een bronvermelding bij de betreffende passage. Ten tweede: gemeenten moeten een lobbyregister inrichten, zodat burgers, journalisten en raadsleden kunnen zien welke organisaties contact zoeken met lokale politici.” Grote gemeenten als Rotterdam en Amsterdam kijken daar al naar.
