NOS Nieuws
Een afgedankte rakettrap van ruimtevaartbedrijf SpaceX is vanochtend vermoedelijk op de maan ingeslagen. De botsing vormde geen gevaar voor de aarde, maar roept wel de vraag op hoe om te gaan met achtergelaten ruimtepuin, zegt ruimtecriminoloog Yarin Eski.
Een rakettrap is een afzonderlijk raketonderdeel met eigen motor en brandstoftank. De trap van het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk had een lengte van 14 meter en een gewicht van 4000 kilo en vloog met zo’n 8700 kilometer per uur op de maan af.
De inslag was voorspeld voor 08.35 uur Nederlandse tijd, maar werd niet live vastgelegd. De trap zou zijn neergekomen in de buurt van de Einstein-krater, aan de moeilijk waarneembare westelijke rand van de maan.
De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA verwacht dat daar een krater van ongeveer 18 meter breed en 3,5 meter diep is ontstaan door de inslag. Na een flits zouden tonnen maanstof en gesteente zijn weggeslingerd. De Zuid-Koreaanse satelliet Danuri en NASA’s onbemande ruimtesonde Lunar Reconnaissance Orbiter gaan foto’s van de inslagplek maken.
Falcon 9-raket
Het gaat om de bovenste trap van een Falcon 9-raket, die op 15 januari 2025 vanuit Florida werd gelanceerd. De raket bracht twee commerciële maanlanders op weg naar de maan. Na het loslaten daarvan bleef de trap in de ruimte achter.
Normaal gesproken verbranden zulke rakettrappen in de dampkring of komen ze in de oceaan terecht. Deze trap bleef zonder brandstof in een langgerekte baan rondzweven en kon niet meer worden bestuurd. Door zonneactiviteit en zwaartekracht veranderde de baan uiteindelijk zo dat het object op de maan neerstortte. Volgens SpaceX was de inslag onbedoeld.
Ongeveer eens in de zes dagen slaat volgens NASA een meteoroïde met vergelijkbare energie in op de maan. Meteorietinslagen vinden dagelijks plaats, doordat de maan geen atmosfeer heeft die naderende objecten afremt, zoals de aarde wel heeft.
Inslagen op de maan van door de mens gemaakte ruimteobjecten zijn zeldzamer. In maart 2022 stortte na een maanmissie een Chinese rakettrap neer. NASA liet in 2009 juist opzettelijk een rakettrap op de maan neerkomen om de opgeworpen wolk maanmateriaal te onderzoeken. Sinds de jaren 60 van de vorige eeuw zijn tal van objecten op de maan terechtgekomen. Volgens de Britse omroep BBC zijn het er naar schatting drieduizend.
‘Geen space police’
Rondzwervend afval in de ruimte en op de maan is een groeiend probleem, zegt ruimtecriminoloog Yarin Eski van de Vrije Universiteit Amsterdam. “Er is wetgeving, maar er is geen space police of een andere concrete handhavende instantie.”
Volgens hem laat de maaninslag zien hoe lastig het is om machtige ruimtevaartbedrijven verantwoordelijk te houden voor schade die ze veroorzaken. Het Ruimteverdrag uit 1967 vormt het belangrijkste internationale juridische raamwerk, maar gaat niet over crimineel gedrag, zegt Eski. Ook bestaat er geen internationaal strafrecht voor wat hij “ruimtemilieudelicten” noemt.
Onverschillige houding
De universitair hoofddocent vindt dergelijke reacties veelzeggend. “Het wordt gepresenteerd als iets spectaculairs, terwijl andere landen en het milieu met de gevolgen kunnen blijven zitten. Het is een buitengewoon onverschillige houding.”
Tegelijkertijd zijn overheidsorganisaties als NASA voor hun ruimtevaartprogramma’s steeds afhankelijker geworden van de kennis en de technologie van bedrijven.
Dat bemoeilijkt volgens Eski het ter verantwoording roepen van bedrijven als SpaceX. “De VS willen terug naar de maan, mede omdat China daar ook naartoe wil. Die astropolitieke wedloop kun je niet los zien van de manier waarop met ruimteafval wordt omgegaan.”
