Amerikaanse sancties raken vooral middenstand Iran: ‘Geen mens kan dit volhouden’

• Daisy Mohr

  correspondent Midden-Oosten

We horen het al jaren: het gaat slecht met de Iraanse economie. Maar met de recente verhoging van de brandstofprijzen, de gevolgen van de oorlog met Amerika, internationale sancties en de blokkade van Iraanse havens vertellen Iraniërs dat het de afgelopen tijd nóg weer erger is dan ooit.

Mensen staan in overlevingsstand, salarissen worden niet uitbetaald, ze verliezen hun baan en hun spaargeld verdampt. De situatie resulteert in alsmaar hogere prijzen van basisproducten.

De nieuwste trend op sociale media onder Iraniërs is doen alsof ze erg enthousiast zijn over de prijzen. Want als ze klagen kunnen ze zwaar in de problemen raken. Op Instagram wemelt het de afgelopen weken van video’s van mensen die zichzelf filmen met hun boodschappen.

Ze houden een plastic tasje omhoog met daarin bijvoorbeeld een paar eieren en een worstje. Ze noemen de prijs en meteen daarna doen ze een dansje op vrolijke muziek: “Ik ben zielsgelukkig want als ik dat niet zou zijn, dan kan ik geëxecuteerd worden”, zegt een man nadat hij zijn boodschappen heeft laten zien.

Een man toont zijn banksaldo van twee miljoen rial, minder dan een dollar, en danst door de lijst van wat dat allemaal niet zal dekken: zijn onbetaalde rekeningen, de winkelhuur, de huur van zijn appartement, de kleding die zijn vrouw wil kopen. Hij danst en danst.

Een vrouw houdt een paar tomaten, uien en aardappelen omhoog. Ze legt uit dat ze dit niet langer per kilo kan kopen, maar slechts per stuk. “Maar ohhhh, ik ben zo gelukkig, want anders noemen ze me een relschopper of verrader.” Vervolgens bedankt ze de autoriteiten.

Kijk hier naar een selectie van Iraanse video’s over de hoge prijzen:

De angst om met buitenlandse journalisten te praten is groot. Mensen hebben veel te vertellen en willen dat ook graag, maar dan wél anoniem. “Weet je waar ik elke dag dankbaar voor ben? Dat ik geen kinderen heb. Dan zou ik me namelijk nog veel meer zorgen maken”, vertelt een getrouwde vrouw uit Teheran.

Thuis heeft ze een grote voorraadkast aangelegd nu ze de situatie elke dag ziet verslechteren. “Zodat ik in ieder geval genoeg heb om een tijdje te overleven. Mijn grote zorg is kattenvoer.”

Een andere vrouw in Teheran vertelt dat veel producten inmiddels drie keer duurder zijn dan een tijdje geleden. “We kopen geen luxeproducten meer. De middenklasse verdwijnt in rap tempo. Ik heb vrienden die niet meer naar de tandarts gaan om geld te besparen. Geen shampoos of beautyproducten meer kopen.”

Een luxeprobleem natuurlijk, zegt ze. “Elke avond voordat ik ga slapen denk ik aan de families die met honger naar bed gaan. Die niet genoeg te eten hebben. Hoe de overheid deze mensen niet kan helpen. We zijn een rijk land! Hoe kán dit?”

Benzineprijzen zijn de afgelopen tijd flink gestegen. “Dat resulteert hier uiteindelijk meestal in chaos en protesten”, zegt de vrouw uit Teheran die zelf meedeed aan de vorige protesten en daar regelmatig naar terugverlangt.

De saamhorigheid die ze, ondanks het gevaar, toen voelde zal ze nooit vergeten. “Geen mens kan dit volhouden; we hebben hoop maar zijn ook uitgeput. Wij beleven de ineenstorting van de economie en ik verwacht dat dat uiteindelijk de val van het regime zal betekenen. Het is een kwestie van tijd.”

En dat is precies wat de huidige strategie van de Verenigde Staten lijkt te zijn: door Iran economisch af te knijpen zouden ze interne onrust willen creëren, met de val van het regime als uiteindelijk resultaat. Veel Iran-experts noemen dit echter een simplistische miscalculatie.

“De Amerikaanse aanname is onjuist. Dat als je economische achteruitgang bevordert, dat de ineenstorting van de staat zou veroorzaken. Zolang het veiligheidssysteem verenigd is, zal de staat niet instorten. Alleen wanneer zij defecteren, begint de ineenstorting van de staat en dat zien we op dit moment niet,” zegt Mehran Kamrava vanuit Doha, waar hij als professor aan de universiteit van Georgetown doceert.

“Met deze strategie ontneemt de VS de Iraanse middenklasse verder macht, en daarmee versterkt het onbedoeld de staat. Deze simplistische aanname dat als je economische druk op de staat uitoefent, de staat ineen zal storten, kan misschien van toepassing zijn op bijvoorbeeld de Amerikaanse economie, maar niet op een politiek systeem als Iran. Het is simplistisch en mist het punt.”

In de tussentijd voelen Iraanse burgers dagelijks de effecten. De vrouw uit Teheran: “Medicatie is nu mijn grootste zorg. Er zijn veel medicijnen die ik niet kan vinden en áls ik het vind is het zoveel duurder dan het was. Lokale producten zijn lang niet even effectief en er lijkt totaal geen plan om een oplossing te vinden voor dit soort dingen. Misschien moet alles eerst nog veel slechter worden, voordat het eindelijk beter wordt. Veranderingen komen nooit zonder pijn. En wij voelen het.”