Britten vieren 100ste verjaardag van geliefd instituut: sir David Attenborough

• Arjen van der Horst

  correspondent Verenigd Koninkrijk

Zijn stem is er een uit duizenden. Miljoenen tv-kijkers en natuurliefhebbers over de hele wereld zullen die onmiddellijk herkennen. De lichtelijk hese toon. De korte, afgemeten zinnen met de lange pauzes. “En hier… in het hart van de jungle. Een spectaculaire vertoning.”

Hij is een meester in het opbouwen van spanning met een paar trefzekere woorden. Een alledaagse scène met een jagende otter in een Britse achtertuin verandert zo in een actiefilm. En altijd de verwondering en nieuwsgierigheid die erin doorklinkt.

Die stem is natuurlijk van sir David Attenborough. De Britse documentairemaker en tv-persoonlijkheid wordt vandaag 100 jaar. Het Verenigd Koninkrijk staat uitgebreid stil bij deze bijzondere verjaardag.

Voor veel Britten is hij een “national treasure”, een term die Attenborough zelf rijkelijk overdreven vindt. Maar het geeft wel aan hoe geliefd hij is als de maker van populaire series als Planet Earth en Blue Planet. Net als de monarchie is Attenborough een Brits instituut.

Vanavond staat de jarige in de volle schijnwerpers in de Royal Albert Hall in Londen. De BBC, de omroep waarmee Attenborough onlosmakelijk verbonden is, zendt dan een anderhalf uur durend tv-programma(opent in nieuw venster) uit met fragmenten van zijn vele documentaires en een optreden van het BBC Concert Orchestra. Ter ere van zijn 100ste verjaardag is een nieuwe wespensoort(opent in nieuw venster) naar hem vernoemd: de Attenboroughnculus tau.

De jarige zelfs reageert er allemaal wat beduusd op vandaag. “Ik had me voorgenomen mijn verjaardag rustig te vieren, maar velen van u hadden daar andere ideeën over.” Hij zegt overspoeld te zijn door felicitaties, “van kleuterklasjes tot verzorgingstehuizen en vele anderen van elke leeftijd”.

Voor David Attenborough begon de fascinatie met de natuur al op jonge leeftijd. Als kind verzamelde hij stenen, fossielen en andere natuurobjecten. Hij raakte als tiener onder de indruk van de Canadese schrijver en natuurbeschermer Archibald Belaney, die al in de jaren 30 van de vorige eeuw waarschuwde voor de verwoestende impact van de mens op de natuur. Het was een kritisch geluid dat in die tijd nog zeldzaam was, maar wat de jonge David nooit zou vergeten.

Na zijn studie zoölogie en geologie aan de Universiteit van Cambridge kreeg hij in 1952 zijn eerste baantje bij de BBC. Van meet af aan was hij betrokken bij natuurprogramma’s. In 1954 presenteerde hij zijn eerste tv-programma, Zoo Quest, waar Attenborough met medewerkers van de Londense dierentuin op zoek ging naar wilde dieren tijdens een expeditie in Sierra Leone.

Het was het begin van een fenomenale reeks natuurseries. Attenborough trok van de ijswoestijnen van Antarctica naar de gloeiende zandwoestijnen van de Sahara. Hij drong door tot diep in de jungles van Congo en het regenwoud van het Amazonegebied. Zijn team bezocht de toppen van de hoogste bergen en de onmetelijke dieptes van de oceanen.

Zijn series kenmerkten zich door spectaculaire beelden die tot stand kwamen door het veelvuldig experimenteren met de nieuwste cameratechnieken. Maar het was bovenal zijn markante en dragende stem die de documentaires zo herkenbaar maakten. De Attenborough-stijl werd dé standaard voor natuurfilms. Het was niet voor niets dat hij tot drie keer toe de prestigieuze Emmy Award won in de categorie outstanding narrator (uitmuntende verteller).

De bewondering voor Attenborough reikt tot ver buiten de landsgrenzen. Met zijn series bereikte hij een miljardenpubliek en daarmee is hij een van de belangrijkste uithangborden van de BBC. De serie Blue Planet alleen al werd in maar liefst 150 landen uitgezonden. Het maakte hem tot een van de bekendste Britten ter wereld.

Zijn fascinatie voor de natuur gaat steevast gepaard met zorgen. In zijn series waarschuwt hij herhaaldelijk voor gevolgen van klimaatverandering. In 2019 maakte hij een zeldzame uitstap naar Netflix. Bij de BBC was hij gebonden aan strenge regels voor onpartijdigheid en neutraliteit. Bij Netflix had hij meer vrijheid en zijn serie Our Planet stond dan ook volledig in het teken van de verwoestende gevolgen van het menselijk handelen voor de natuur.

Aan zijn lange carrière, die zich inmiddels over acht decennia uitstrekt, komt nog altijd geen einde. Ondanks zijn hoge leeftijd is hij geenszins van plan om met pensioen te gaan. Zijn 100ste verjaardag gaat gepaard met de lancering van de nieuwe natuurserie Secret Garden over Britse achtertuinen.

Een serie die hij op kenmerkende wijze opent: “Op de Britse eilanden zijn er magische plekken. Onze trots en vreugde: onze achtertuinen. Maar de meesten van ons hebben totaal geen idee van de wilde wereld die vlak onder onze neus leeft. Sommige Britse tuinen zijn diverser dan het tropische regenwoud. Welkom in de verborgen wereld die aan onze voeten ligt.”