Bulgaren naar de stembus: pro-Russische oud-president grote kanshebber

• 

  Thijs Kettenis

  correspondent Zuidoost-Europa

Stemden de Hongaren een week geleden nog hun premier Viktor Orbán weg, in een ander EU-land kan er vandaag toch weer een pro-Russische leider aan de macht komen. De Bulgaren gaan naar de stembus, en voormalig president Roemen Radev gaat aan kop in de peilingen. Hij wil de banden met Rusland aanhalen om de oorlog in Oekraïne te stoppen.

Intussen is het al de achtste keer in vijf jaar tijd dat er parlementsverkiezingen in Bulgarije. In 2021 trad toenmalig premier Bojko Borisov af na in totaal negen jaar aan de macht te zijn geweest. Aanleiding waren de massale protesten tegen de wijdverbreide corruptie in het land.

Sindsdien zijn er dus al zeven keer verkiezingen geweest, waarvan er meerdere gewonnen werden door partijen die uit het niets opkwamen en als voornaamste belofte hadden de corruptie aan te pakken. Maar geen enkele keer is het tot nu toe gelukt een stabiele coalitie te smeden in het gefragmenteerde Bulgaarse landschap.

Afgelopen december waren opnieuw massale protesten die de regering ten val brachten, en weer gingen die over de wijdverspreide wanpraktijken binnen de overheid.

Al die tijd bleef één politicus onverminderd populair: president Radev. Hij trad in januari af om te kunnen meedoen aan de parlementsverkiezingen. Nog voor de naam van zijn beweging bekend was, schoot hij omhoog in de peilingen. Daar staat hij nog steeds bovenaan, met volgens de laatste schattingen ruim 30 procent van de stemmers achter zich. Ook hij belooft schoon schip te gaan maken in wat nu nog het meest corrupte land van de Europese Unie is.

Radev was als president formeel neutraal, maar kon dankzij de aanhoudende cyclus van vallende kabinetten gevolgd door nieuwe verkiezingen toch flinke macht uitoefenen. Volgens de Bulgaarse grondwet mag de president namelijk naar eigen inzicht een interim-regering benoemen. Volgens critici bestuurde Radev op die manier in feite het land. En zo weten de Bulgaren dat hij voor het hervatten van de dialoog met Rusland is.

Wie daar ook op een pijnlijke manier achterkwam, is de Oekraïense president Zelensky. Hij bezocht drie jaar geleden de toen zittende pro-Europese regering in Sofia om te vragen om wapensteun. Uit beleefdheid ging Zelensky ook langs bij Radev.

“We horen steeds ‘overwinning’, maar we willen liever het woord ‘vrede’ horen en daar moeten alle inspanningen op gericht zijn”, hoorde Zelensky uit de mond van zijn Bulgaarse ambtgenoot.

Daarop ontplofte de Oekraïense president, tijdens een op tv uitgezonden bijeenkomst. “God verhoede dat er een tragedie plaatsvindt en jij in mijn positie zit. Als anderen niet te hulp schieten, wat doe je dan? Zeg je: Poetin, pik maar Bulgaars grondgebied in?” Radev stuurde de cameraploegen daarop de vergadering uit.

Veel Bulgaren zien wel wat in Radevs oproep tot dialoog in de Oekraïne-oorlog. Zij willen bovenal vrede en een einde aan de economische schade die het armste land in de EU lijdt. De afgelopen jaren kwamen meerdere, uiterst rechtse pro-Russische partijen in het parlement, maar die zijn voor veel Bulgaren te extreem. Radev stelt zich gematigder op, zuigt volgens de peilingen die rechtse partijen vrijwel leeg en weet daarnaast kiezers in het midden aan te spreken.

Voor de pro-Europese kiezer wordt het vandaag lastig. Die heeft grofweg de keus tussen de partij van oud-premier Borisov, en een jonge liberale partij die bij de oprichting als belangrijkste doel had Borisov en zijn beleid te bestrijden. Eenmaal aan de macht kwam daar weinig van terecht en de partij vormde vervolgens zelfs een coalitie met Borisov. Voor veel Bulgaren heeft de partij daarom afgedaan.

Mocht Radev aan de macht komen, dan is de vraag of hij zich net zo hard zal opstellen als Orbán in het verleden. Borjana Dimitrova van onderzoeks- en peilingbureau Alpha Research heeft haar twijfels.

“Meer dan 60 procent van de Bulgaren steunt de Europees gerichte oriëntatie van hun land. Met Radev aan de macht gaan we mogelijk zien dat Bulgarije zich neutraal probeert op te stellen. Niet uitgesproken pro-Russisch, maar ook niet elke beslissing uit Brussel steunen over bijvoorbeeld sancties tegen Moskou.”

Dat Radev gaat winnen, staat volgens haar wel vast. De grote vraag is of hij een regering kan vormen. “Misschien haalt hij met zijn beweging een meerderheid in het parlement. Dat hangt onder meer af van het aantal partijen dat de kiesdrempel haalt. Als hij coalitiepartners nodig heeft, en die kans is groot, dan wordt een stabiele regering vormen opnieuw een lastig verhaal.”