Corruptiezaken stapelen zich op, partijtop houdt vast aan Spaanse premier 

• Miral de Bruijne

  correspondent Spanje en Portugal

De Spaanse Socialistische Partij (PSOE) van premier Sánchez bevindt zich in zwaar weer. Onderzoeken naar mogelijke corruptie en belangenverstrengeling raken de partij en zelfs de directe omgeving van de premier. Hoewel veel zaken juridisch nog niet zijn afgerond en mogelijk niet allemaal tot rechtszaken leiden, neemt de politieke druk op Sánchez toe.

Zijn positie was dan ook het belangrijkste onderwerp tijdens de bijeenkomst van het federale comité van de PSOE dit weekend in Madrid. Daar bleek dat het grootste deel van de ‘baronnen’, oftewel regionale partijleiders, Sánchez blijft steunen. De premier gebruikte de bijeenkomst om zich voor te bereiden op de komende landelijke verkiezingen, die voor nu in 2027 staan gepland.

Aanleiding voor de toenemende druk op Sánchez zijn meerdere lopende corruptieonderzoeken. Het Spaanse lagerhuis riep premier deze week in een niet-bindende motie op om, vanwege die onderzoeken, af te treden(opent in nieuw venster) of een vertrouwensstemming aan te vragen.

De premier legde deze oproep naast zich neer en daagde de oppositie uit een formele motie van wantrouwen in te dienen. Die is nog niet ingediend omdat de rechts-conservatieve oppositiepartij Partido Popular (PP) weet dat daarvoor onvoldoende steun is in het lagerhuis.

Oppositieleider Alberto Núñez Feijóo reageerde fel. Hij noemde de regering van Sánchez de meest corrupte in de Spaanse geschiedenis en beschuldigde hem van ongehoorzaamheid aan het parlement.

Maar volgens Sánchez zelf zijn de verschillende corruptiezaken rond zijn partij ten onrechte op een stapel gegooid. Volgens hem speelt de Partido Popular een politiek spel om hem en zijn partij te beschadigen.

De grootste politieke schade komt uit de zaak rond voormalig minister van Transport José Luis Ábalos en zijn adviseur Koldo García. Deze affaire draait om dubieuze contracten voor mondkapjes tijdens de coronapandemie. Volgens de rechtbank speelde zakenman Víctor de Aldama een centrale rol bij het organiseren van betalingen en gunsten.

Ábalos werd afgelopen week veroordeeld voor onder meer corruptie en deelname aan een criminele organisatie. Volgens de rechtbank ontving hij ongeveer 448.000 euro aan voordelen en betalingen. Koldo García kreeg eveneens een lange gevangenisstraf opgelegd. De zakenman De Aldama werd ook veroordeeld, maar kreeg door zijn samenwerking met justitie een veel gunstiger behandeling.

Toen de zaak begin 2024 openbaar werd, nam Sánchez snel afstand van Ábalos. Hij vroeg hem zijn parlementszetel op te geven. Toen Ábalos weigerde, schorste de PSOE-fractie hem.

Heel anders reageerde Sánchez op het corruptieonderzoek naar oud-premier José Luis Zapatero, in functie van 2004 tot 2011. Hij is een van Sánchez’ belangrijkste vertrouwelingen en de premier heeft herhaaldelijk zijn steun aan hem uitgesproken. Zapatero wordt onderzocht in verband met de omstreden staatssteun van 53 miljoen euro die luchtvaartmaatschappij Plus Ultra tijdens de coronacrisis ontving.

Zapatero zegt dat hij niets verkeerd heeft gedaan en stelt dat zijn contacten voortkwamen uit zijn rol als voormalig premier. Een deel van het bewijs in het Plus Ultra-onderzoek kwam via Amerikaanse autoriteiten. De verdediging van Zapatero stelt dat eerst moet worden vastgesteld of dit bewijs legaal en betrouwbaar is verkregen.

Tijdens het onderzoek ontstond ook een aparte onderzoekslijn rond dure juwelen die in het kantoor van Zapatero werden aangetroffen. De vraag is vooral waar de juwelen met een waarde van 1,3 miljoen euro vandaan komen en of ze correct zijn aangegeven. Bonnetjes of invoerdocumenten lijken te ontbreken.

Ook de familie van Sánchez ligt onder de loep. Zijn vrouw Begoña Gómez wordt onderzocht vanwege mogelijke invloed en belangenverstrengeling rond haar zakelijke en academische activiteiten. Ze heeft geen politieke functie. De zaak wordt behandeld door een onderzoeksrechter in Madrid.

De klacht tegen Gómez werd ingediend door Manos Limpias (‘schone handen’), een radicaal-rechtse vakbond die gebruikmaakt van het Spaanse rechtssysteem. Daarbij kunnen burgers of organisaties als aanklager optreden zonder direct slachtoffer te zijn. Sánchez noemt de zaak politiek gemotiveerd.

Manos Limpias diende ook een klacht in tegen David Sánchez, de broer van de premier. Hij wordt onderzocht vanwege zijn aanstelling bij de provinciale overheid van Badajoz als coördinator van een muziek- en operaprogramma.

De vraag is of de functie normaal tot stand kwam of speciaal voor hem werd gecreëerd. In beide gevallen is er wel genoeg bewijs gevonden om een zaak te beginnen, maar zijn er nog geen strafbare feiten bewezen.

De Partido Popular, die de verkiezingen van 2023 won, maar geen regering kon vormen, profiteert politiek van de problemen bij de PSOE. In verschillende peilingen staat de partij op winst bij nieuwe verkiezingen.

Corruptiedossiers liggen er óók rond politici van de PP, dat zelf in 2018 het landsbestuur moest opgeven na een omvangrijk financieringsschandaal. Het verschil is dat de partij momenteel niet de landelijke regering leidt.