Deal tussen kabinet en oppositie over Prinsjesdagplannen nog ver weg

Een allesomvattende deal tussen de coalitie en oppositiepartijen Pro of JA21 voor de Prinsjesdagplannen is nog ver weg. Sterker nog: achter de schermen verwachten betrokkenen uit kabinet, coalitie en oppositie dat zo’n deal er helemaal niet zal komen deze zomer.

Momenteel maakt het kabinet een ronde langs oppositiepartijen. Dat doen de ministers om te praten over eventuele steun voor de begrotingen die in september met Prinsjesdag worden gepresenteerd. Vandaag waren Pro, JA21 en Groep Markuszower aan de beurt voor zo’n gesprek.

Die partijen zouden belangrijke steunpilaren voor het minderheidskabinet kunnen zijn. Voor de schermen zegt het kabinet opgewekt dat het nog druk met hen praat over een deal, achter de schermen klinken heel andere geluiden over de wil en kansen om daaruit te komen.

Premier Jetten zei na het gesprek met Pro enthousiast te zijn over de kansen om er samen uit te komen. “Ik ben zeker positief. Want we zien ook vandaag met het stikstofpakket bijvoorbeeld dat het lukt in dit land om samen de schouders eronder te zetten.” Door de voorwaardelijke steun van Pro bij dat onderwerp zou er ook steun bij de Prinsjesdagplannen kunnen volgen.

Maar Pro-leider Klaver is helemaal niet zo optimistisch over dat hij na stikstof ook hiervoor steun kan geven. “Stikstof, hoe ingewikkeld dat ook is, is echt iets anders dan een hele begroting. Daar zitten zo veel verschillende onderdelen in.”

Kortom: daar is volgens hem een deal voor nodig en die ziet Klaver er voorlopig niet komen. “Wij zijn vandaag nog niet dichter bij elkaar gekomen.” Volgens de Pro-leider kiest het kabinet nog steeds niet tussen links en rechts en kan kiezen voor allebei niet.

“Waarom zou dat niet kunnen?”, reageert minister Heinen (Financiën). De VVD’er zegt dat hij in gesprek met de partijen merkt dat er nog best veel overeenkomsten zijn, dat hij zoekt naar breed draagvlak en dat vooral de wil nodig is om eruit te komen. Hij waarschuwt wel: financiële ruimte is er niet veel.

Maar waar kabinetsleden voor de schermen dus zeggen dat ze met links en rechts deals willen sluiten, deze zomer nog met de oppositie verder willen praten en daarvoor veel kansen zien, klinken er op anonieme basis heel andere geluiden.

Bij kabinet, coalitie en oppositie valt te horen dat het waarschijnlijker is dat de drie coalitiepartijen in augustus met elkaar een begroting gaan maken, zonder oppositiepartijen. Pas daarna, als dat bouwwerk staat, wordt er gekeken welke oppositiepartij daarbij kan aanhaken.

De regeringspartijen zijn verdeeld als het gaat om hun voorkeur voor deals met links of rechts, dus dat maakt een groot compromis sluiten lastig. Maar wat ook meespeelt: ze weten dat deals sluiten met de oppositie over steun vooraf vaak ‘duurder’ is. Dan kunnen de gesprekspartners vaak meer eisen.

Dan maar beter vooraf naar de oppositie luisteren, met een voorstel komen dat een eindje die richting op gaat en dan maar kijken wie er nog fel tegen durft te zijn. Dat is de gedachte.

“Het is buitengewoon riskant, de route die zij kiezen,” zegt Klaver. Omdat uiteindelijk misschien niemand tevreden is, en zowel links als rechts de begrotingen gaat blokkeren.

JA21-voorman Eerdmans wil dat het kabinet kiest voor een route over rechts met zijn partij en hij zou het liefst willen dat de SGP dan ook meedoet. Maar ook hij zegt nog steeds geen duidelijkheid te krijgen over of het kabinet nou over links of rechts wil. En die duidelijkheid moet er volgens hem wel komen. “Het is naïef om te denken dat je er met z’n allen uitkomt”, zegt hij.

Het gesprek van vandaag vond Eerdmans prima, maar: “Er is nog niet op inhoud onderhandeld”. Eerdmans kwam vandaag bij het ministerie van Financiën om met Heinen en Jetten te praten. Pro eiste dat het kabinet in de Kamer langskwam voor een gesprek. “Als dat nodig is voor het proces, dan doen we dat”, zei Heinen daarover in de wandelgangen van de Kamer.

In de Kamer vrezen veel partijen voor de gevolgen van het uitstellen van vergaren van steun voor Prinsjesdagplannen. Zo erg zelfs dat meerdere oppositiepartijen, waaronder Pro, morgen met een motie komen om de financiële plannen voor volgend jaar allemaal dit jaar nog te behandelen in het parlement.

Want de angst leeft dat coalitiepartijen die financiële plannen straks plots liever na de Provinciale Statenverkiezingen van maart door de Eerste Kamer loodsen. Dan zit er namelijk ook een nieuwe senaat en is het misschien makkelijker om een deal te sluiten.