Docenten kijken na met AI: slimme tijdsbesparing of risicovol?

• Noor de Kort

  redacteur Online

Niet alleen scholieren, ook docenten op middelbare scholen gebruiken kunstmatige intelligentie (AI), bijvoorbeeld om toetsen na te kijken. Daarbij gaat het niet alleen om antwoorden op meerkeuzevragen, maar ook om antwoorden op open vragen. Met tools als ToetsPers en ToetsTester kunnen docenten zelfs handgeschreven antwoorden laten controleren.

ToetsTester wordt op dit moment op zo’n vijftien middelbare scholen gebruikt. De nakijksoftware van een andere tool, Kwizl, wordt ingezet op zo’n 45 scholen. Dat blijkt uit cijfers van de bedrijven zelf.

Docenten hopen op deze manier minder tijd kwijt te zijn aan nakijken. Ook zeggen sommigen door de analyses van de AI-programma’s meer zicht te krijgen op de vaardigheden van hun leerlingen.

Maar nakijken met AI is risicovol, zegt Felienne Hermans, hoogleraar vakdidactiek van de informatica aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. “Nakijken geeft docenten waardevolle informatie over hun leerlingen. Als je dat overlaat aan AI, verlies je een belangrijke didactische waarde.”

AI-nakijktools zijn in de afgelopen jaren op de markt gekomen. ToetsTester bestaat nu ongeveer een jaar. Kwizl bestaat al zo’n acht jaar, maar gebruikt pas sinds een paar jaar kunstmatige intelligentie voor het controleren van antwoorden.

Deze ontwikkelingen hebben de beleidsmakers ingehaald. Komende zomer zou het deel van de Europese AI-wet ingaan over toepassingen met een hoog risico. Hierbij gaat het ook om nakijken met AI in het onderwijs.

Maar onlangs werd de invoering van deze regels uitgesteld naar volgend jaar. Tot die tijd is het voor scholen en leveranciers aftasten wat wel en niet kan.

Heleen Ogier, docent Nederlands, gebruikt sinds vorig jaar mei regelmatig ToetsTester. In dit programma kun je handgeschreven teksten uploaden. Vervolgens zet ToetsTester de handgeschreven tekst om naar getypte tekst en beoordeelt het programma het antwoord.

“Het is een soort onderwijsassistent die een eerste schifting doet, waardoor je tijd overhoudt voor andere dingen”, zegt Ogier. Het programma doet een suggestie voor een puntenaantal per antwoord op basis van de inhoud. “Ik houd dan tijd over om te kijken naar de formulering en ik bepaal nog steeds of ik het aantal punten terecht vind.”

Ook aardrijkskundedocent Martin Bakker experimenteert met ToetsTester:

Daarnaast zijn de analysemogelijkheden van de tool een groot voordeel, vindt Ogier. “In een Excelbestand kun je zien welke vragen slecht worden gemaakt.”

Ook de analyses van Kwizl geven veel inzicht in de vaardigheden van leerlingen, zegt Joost Verheugen, docent Nederlands. “Ik kan die analyse ook zelf maken, maar met dertig leerlingen is dat heel veel werk. Die tijd krijgen wij niet als docenten.”

ToetsTester geeft bovendien nuttige feedback aan de docent, zegt Martin Bakker, docent aardrijkskunde. “Je wordt geconfronteerd met je eigen onduidelijke vragen of onvolkomenheden in je antwoordmodel.”

Voor het nakijken van meerkeuzeantwoorden is AI prima, vindt hoogleraar Hermans. Maar voor antwoorden op open vragen vindt zij het gebruik van een nakijktool een slecht idee. Het is volgens Hermans belangrijk om als docent zélf na te gaan waarom leerlingen bij een vraag slecht scoren. “Met een AI-nakijksysteem verandert er iets in de relatie tussen docent en leerling. Je leert leerlingen kennen door na te kijken.”

Daarnaast gelooft ze niet in het argument van tijdswinst. In de aankomende wet is human in the loop als belangrijke voorwaarde opgenomen. Oftewel: de mens gebruikt AI als hulpmiddel, maar houdt zelf de controle. Dat is een reden om helemaal geen AI te gebruiken, vindt Hermans. “Als je alles alsnog moet controleren, is het niet efficiënter.”

Volgens de voorwaarden van de algemene verordening gegevensbescherming en de aankomende AI-wet is het toegestaan AI te gebruiken voor nakijken, laat het ministerie van Onderwijs weten. “De school blijft verantwoordelijk voor de beoordeling van het werk van leerlingen.”

Mogen docenten dan ook de eindexamens in mei met AI nakijken? Cito en het College voor Toetsen en Examens laten weten dat ze daar niet over gaan. “De algemene lijn is dat de verantwoordelijkheid voor het nakijken en hoe dit te doen bij de school en de corrector ligt”, aldus het College.

Ogier gebruikt ToetsTester alleen voor opdrachten of toetsen zonder cijfer. “Het moet wel ondersteunend blijven.” Aardrijkskundedocent Bakker heeft tot nu toe alleen nog geëxperimenteerd met ToetsTester. Hij vindt het nog te vroeg om dit in de hele school te gebruiken.

Bakker hoopt dat er snel duidelijkheid komt over wat er mag met de AI-nakijkprogramma’s. “Een instantie zou moeten zeggen: dit kun je doen, op die manier. Als je het overlaat aan de scholen, gaat het niet werken.”