Eeuwenoude Pekingopera probeert zichzelf opnieuw uit te vinden

• Gabi Verberg

  correspondent Oost-Azië

De Pekingopera, een van de bekendste Chinese kunstvormen, heeft het zwaar. De opera trekt steeds minder bezoekers. Om nieuw publiek te trekken, balanceren makers tussen het behouden van eeuwenoude tradities en het omarmen van nieuwe vertelvormen.

In 2010 erkende VN-cultuurorganisatie Unesco de opera als immaterieel cultureel erfgoed. Maar zelfs de oudste en bekendste theaters van Peking moeten zich in allerlei bochten wringen om de kunstvorm levend te houden. Ruim een eeuw geleden telde Qianmen, de kunstenaarswijk van Peking, zo’n honderd theaters. Daar is er nog maar een handjevol van over.

Een daarvan is het Liyuan Theater, aan het Plein van de Hemelse Vrede, in het centrum van de hoofdstad. Het theater, dat in 1785 zijn deuren opende, stond aan de vooravond van de opkomst van de opera en heeft een roemrijke geschiedenis.

China’s bekendste operaster van de vorige eeuw, Mei Lanfang(opent in nieuw venster), en tal van andere beroemdheden maakten op dit podium hun debuut. Ook werd hier het eerste vrouwengezelschap opgericht. Maar twee eeuwen later hebben ook dit theater en het gezelschap het zwaar.

Het grootste probleem is dat veel mensen de Pekingopera niet meer begrijpen, vertelt theatermanager Ma Li. “De Pekingopera bestaat uit vier disciplines: zang, voordracht, acteren en vechtkunst. Door de jaren heen is de oude taal en zangkunst voor veel mensen onverstaanbaar geworden.”

Decennialang was de overgrote meerderheid van de kunsten in China verboden. Daarna volgde een periode van snelle ontwikkeling van het land en massamigratie naar de steden, waardoor mensen minder met het theater in aanraking kwamen.

Vandaag de dag kunnen nog maar weinig mensen de opera volgen. Bovendien vinden “veel mensen dat de verhalen te ver van het dagelijks leven afstaan”, aldus Ma.

Om de opera dichter bij de mensen te brengen en het begrijpelijker te maken, heeft het theater zich omgevormd tot een “belevingscentrum”.

Voorafgaand aan de voorstelling krijgen de bezoekers een korte introductie van de opera. Ma legt de vier hoofdrollen en instrumenten van de opera uit. Daarna kunnen de bezoekers kennismaken met een deel van de operaspelers die zich in de foyer opmaken.

Xie Yi speelt vanavond de clown en is zich aan het opmaken. “Aan de witte vlek op mijn gezicht kunnen mensen aflezen welk personage ik speel”, legt Xie uit. Dat geldt niet alleen voor hem, maar voor alle spelers. De kleuren en patronen die op het gezicht getekend zijn, vertellen de kijker welk personage zij vertolken en wat voor karakter zij hebben.

Zo staat een rood gezicht voor iemand die loyaal en moedig is. Wanneer een speler met een geel gezicht op het podium verschijnt, weet het publiek dat ze met een sluw en vreedzaam persoon te maken hebben. Voorheen moesten mensen enige kennis hebben van de opera voordat ze naar een voorstelling gingen, maar in het Liyuan-theater hoeft dat niet; alles wordt uitgelegd.

Xie is vanavond de gastheer en vertelt wat over de stukken die mensen gaan zien. “De clown is traditioneel gezien het enige personage dat het Peking-accent spreekt in plaats van de klassieke operataal”, zegt hij. En dus kan iedereen de clown gewoon verstaan.

Een andere reden dat voorkennis van de opera nodig is om de stukken te kunnen volgen, is dat het podium zo goed als leeg blijft. Meer dan een tafel en stoel zul je niet snel zien. Om het publiek toch iets meer context te geven, projecteert het Liyuan-theater afbeeldingen op de muur. Op deze manier wordt er niet aan de kern van de opera getoornd, maar wordt die toch beter te begrijpen.

De overheid doet er van alles aan om de opera te redden. Zo is Pekingopera opgenomen in het basiscurriculum op de scholen in de hoofdstad, wordt samenwerking met online platforms gestimuleerd en kunnen gezelschappen rekenen op subsidies.

Volgens de Chinese kranten slaan de maatregelen aan en maakt de opera momenteel een heropleving door. Of al deze aanpassingen de kunsten in China ook echt goed doen, daar zijn de meningen over verdeeld. Voor de Chinese overheid, theaters en spelers is het doek voor de Pekingopera echter nog lang niet gevallen.