NOS Nieuws•
Minzaam kijken ze neer op de bezoekers van Paleis Het Loo, zeven geschilderde figuren in Ottomaanse kledij op de wanden van de grote trap. Lang was niet bekend waarom koning-stadhouder Willem III (1650-1702) bij de inrichting van zijn paleis eind zeventiende eeuw specifiek voor hen had gekozen, maar een nieuwe tentoonstelling onthult een oude politieke betekenis.
“Het is eigenlijk een politiek meesterwerk”, zegt kunsthistoricus Razvan-Iulian Rusu, die er jarenlang onderzoek naar deed. “Willem III gebruikte de grote trap als een visueel diplomatiek statement.”
“Zo’n trap en de hele entourage zijn een visitekaartje”, vult curator Hanna Klarenbeek van het paleismuseum aan. “Alle bezoekers kwamen die trap op als ze Willem in zijn appartementen ontmoetten. Het is daarmee onderdeel van de vorstelijke ontvangst en het bereidt je voor op degene die je straks gaat zien.”
Leider van wereldformaat
Heersers kozen daarbij vaak voor mythologische allegorieën en illustere overwinningen uit het verleden, maar Willem week daarvan af. Hier geen goden of generaals, maar figuren die hoogwaardigheidsbekleders uit een ver vorstendom zouden kunnen zijn, met hun tulbanden en mediterrane achtergrond.
De voor die tijd exotische gestalten moesten benadrukken dat de invloed van Willem tot ver over zijn grenzen reikte. Als Nederlands stadhouder en Britse koning (door zijn huwelijk met koningin Mary) was hij al een leider van wereldformaat, de goede (handels)banden met het Ottomaanse Rijk versterkten dat nog eens.
“We hebben nu natuurlijk te maken met geopolitiek, maar dat was in de 17de eeuw niet anders”, vat Klarenbeek het samen.
-
De Grote Trap in Het Loo -
De Grote Trap in Het Loo -
De Ottomaanse figuren
Ontwerper Daniël Marot had de kunst afgekeken op Versailles, het paleis van Willems aartsrivaal Lodewijk XIV. Op de tentoonstelling is een maquette te zien van de inmiddels afgebroken Ambassadeurstrap uit dat paleis, die ook bedoeld was om bezoekers te imponeren.
Verschil is dat waar de Franse Zonnekoning voor zijn meerdere eer en glorie allerlei buitenlanders liet afbeelden, Willem voor slechts één volk koos, de Ottomanen. Een bewuste afweging, stelt Rusu.
De goede banden met Constantinopel moesten de keizer Leopold I van het Heilige Roomse Rijk overtuigen dat die het beter met Willem tegen de Fransen kon opnemen dan zijn Grote Turkse Oorlog voort te zetten.
Rusu: “Het was een politiek schaakspel. Als neutrale macht wilde Willem bemiddelen tussen de keizer en de sultan. Niet alleen uit goede wil, maar ook omdat hij de steun van Leopold nodig had. Als de keizer oorlog voerde op twee fronten, speelde dat Lodewijk XIV in de kaart. Eigenbelang dus.”
Weggeplamuurd
Doorslaggevend in die machinaties was de diplomatiekunst overigens niet. “Alleen met een muurschildering win je geen oorlog”, lacht Rusu. “De politieke manoeuvre die Willem voor ogen had, lukte uiteindelijk niet.”
Leopold en hij sloten juist eerst vrede met Lodewijk, waarna enkele jaren later ook de Grote Turkse Oorlog afliep. “Willem werd uiteindelijk door Lodewijk XIV erkend als koning van Engeland. Dus hoewel zijn diplomatiek subtiele manier niet slaagde, kreeg Willem uiteindelijk wel zijn zin.”
Doordat het politieke spelletje daarmee uitgespeeld was, raakte de betekenis van de muurschildering steeds verder in de vergetelheid. Toen die ook nog begon af te bladderen, besloot Lodewijk Napoleon tijdens de Franse bezetting, begin 19e eeuw, het trapportaal maar helemaal wit te plamuren. Het kwam pas een kleine eeuw later weer tevoorschijn toen koningin Wilhelmina het paleis in oude stijl terugbracht.
Omdat de oorspronkelijke wandschildering sterk was aangetast besloten de restauratoren tot een reconstructie op doek. Het is met 550 vierkante meter het op een na grootste schilderij van ons land, na Panorama Mesdag. De nieuwe tentoonstelling is ook de start van de restauratie daarvan, onder het oog van het publiek.
