El Salvador voert levenslang in voor kinderen vanaf 12 jaar

• 

  Boris van der Spek

  correspondent Latijns-Amerika

De Salvadoraanse president Nayib Bukele heeft zijn handtekening gezet onder een nieuwe serie grondwetswijzigingen, waardoor kinderen van 12 jaar in het Midden-Amerikaanse land nu een levenslange gevangenisstraf kunnen krijgen. De hervorming werd vorige maand al aangenomen door het parlement, dat wordt gedomineerd door Bukele’s partij Nuevas Ideas.

In de wetswijziging staat dat iedereen vanaf 12 jaar levenslang kan krijgen voor een moord of verkrachting, of medeplichtigheid daaraan. In de wet staat ook dat “terroristen”, bijvoorbeeld leden van een criminele organisatie, een levenslange gevangenisstraf kunnen krijgen. Tot deze maand was de maximale gevangenisstraf in El Salvador 60 jaar voor volwassenen.

Het is niet voor het eerst dat Bukele de grondwet ingrijpend hervormt. Om de weg voor zulke hervormingen te plaveien liet hij in 2021, nog voor de noodtoestand, alle vijf rechters van de Constitutionele Kamer van het Hooggerechtshof vervangen voor loyalisten.

De meest controversiële hervorming van de grondwet werd vorig jaar ingevoerd, toen herverkiezingslimieten werden afgeschaft. Bukele kan dankzij deze hervorming voor onbepaalde tijd aan de macht blijven. Ook is de duur van een presidentiële termijn verlengd, van vijf naar zes jaar.

De huidige grondwetswijziging is een nieuwe stap van Bukele om zijn ijzeren greep op het land te verstevigen. In 2022 kondigde de Salvadoraanse president een noodtoestand af om bendegeweld aan te pakken. De noodtoestand is inmiddels 45 keer verlengd en nog altijd van kracht. Ruim 90.000 mensen zijn sinds 2022 opgepakt en inmiddels zit ruim 1 procent van de totale bevolking van het land in de gevangenis.

Vanwege de noodtoestand wordt iedereen die wordt gearresteerd onder voorarrest geplaatst, terwijl toegang tot advocaten vaak onmogelijk wordt gemaakt. Gevangenen wachten soms jaren tot hun rechtszaak begint of worden veroordeeld in massaprocessen. Daarnaast wordt de noodtoestand ook gebruikt om leden van de oppositie, journalisten en activisten op te sluiten.

De Salvadoraanse regering wijst echter op de andere kant van de medaille: moordcijfers in het Midden-Amerikaanse land zijn scherp gedaald en de machtige bendes zijn sinds enkele jaren van de straten verdwenen. Bukele is mede daardoor een van de populairste leiders ter wereld: verschillende opiniepeilers schreven begin dit jaar dat ruim 90 procent van de Salvadoranen achter het beleid van de 44-jarige president staat.

Hoewel de Salvadoraanse regering blijft benadrukken dat tijdens de noodtoestand vrijwel alleen bendeleden zijn opgepakt, blijkt uit een onderzoek van El País van eind vorige maand dat de foutmarge van 1 procent, die de regering zelf noemde, schromelijk aan de lage kant is. De krant kreeg drie interne inlichtingenrapporten in handen en vergeleek die met openbare arrestatiecijfers.

Hieruit bleek dat het aantal willekeurige detenties een stuk hoger lag dan voorheen gedacht. Zeker 33.000 van de ruim 90.000 gearresteerde Salvadoranen zou bij het moment van arrestatie niet zijn geregistreerd als bendelid. Op basis waarvan zij dan wel zijn opgepakt is nog altijd onduidelijk.

De Salvadoraanse regering heeft niet gereageerd op het onderzoek. In een toespraak in 2025 zei Bukele dat hij er geen moeite mee heeft als mensen hem zien als dictator. “Het kan me niet schelen als je me een dictator noemt. Dat is beter dan te zien hoe Salvadoranen op straat worden vermoord.”

Desondanks sterven er wel honderden Salvadoranen in de gevangenissen, meldt mensenrechtenorganisatie Socorro Jurídico Humanitario deze week. Ruim 500 mensen overleden achter de tralies sinds Bukele de noodtoestand afkondigde, meldden zij: “Minstens 517 Salvadoranen zijn in staatsdetentie overleden onder de noodtoestand, zonder dat ze zijn berecht.”

94 procent van deze overleden gevangenen zou geen bewezen bendelid zijn geweest. Een derde van de gedocumenteerde doden zou zijn overleden door fysiek geweld in de gevangenis, en een derde zou zijn gestorven door “gebrek aan medische zorg”.

Benadrukt wordt dat de daadwerkelijke aantallen waarschijnlijk ruim twee keer zo hoog liggen, maar dat sterfgevallen door de autoriteiten lang verborgen worden gehouden voor families, en dat lichamen worden begraven in massagraven. Met name uit het Centrum voor Opsluiting tegen Terrorisme (Cecot), de megagevangenis met plek voor 40.000 gevangenen en tevens het paradepaardje van Bukeles gevangenisregime, komt weinig informatie.