En dat is acht: wéér een nieuwe invasieve rivierkreeft in Nederland

• Anneke Polak

  redacteur Binnenland

Ze eten waterplanten en dieren die oorspronkelijk in Nederland voorkomen. En ze graven in oevers. Invasieve rivierkreeften laten een ravage achter waar natuurbeheerders allesbehalve blij mee zijn.

Vaak spreken we over de Amerikaanse rivierkreeft, maar in werkelijkheid hebben zich al zeven verschillende soorten in Nederland gevestigd. En daar is sinds kort een achtste bij gekomen: de calicotrivierkreeft.

Ecoloog Pim Lemmers wist dat de rivierkreeft eraan kwam via Duitsland. In een natuurgebied bij Karlsruhe zijn ze tientallen jaren terug in de Rijn terechtgekomen. “Ik had hem al verwacht en was al een tijdje naar hem op zoek. Vorig jaar vond ik een schaartje van een rivierkreeft en wist meteen dat dit weleens een bijzondere kon zijn.”

Lemmers is gespecialiseerd in rivierkreeften en bezig met een veldgids over rivierkreeften in Europa, samen met ecologen Paul van Hoof en Bram Koese. Inmiddels heeft hij alle soorten die in Europa voorkomen weleens in handen gehad. Maar een levend exemplaar van de calicotrivierkreeft is in Nederland nog niet aangetroffen. “Toch weten we zeker dat hij hier zit, het is niet waarschijnlijk dat het schaartje met het water naar Nederland is gevoerd. Metingen van omgevings-DNA hebben dat recentelijk aangetoond.”

Lemmers meldde zich met dat schaartje bij Waterschap Rivierenland. Daarmee ging het hele protocol voor invasieve exoten in werking. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit moest worden ingeschakeld, vervolgens ging de melding naar de Europese Unie. Vanuit het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur is nu een werkgroep ingesteld die gaat onderzoeken hoe de verspreiding van deze rivierkreeft kan worden tegengegaan.

De vraag is hoe ver deze calicotrivierkreeft is opgerukt in Nederland, vertelt José Vos, senior beleidsadviseur waterkwaliteit bij Waterschap Rivierenland. “Een heel spannende fase, want zit hij alleen nog in de Klompenwaard bij de Rijn, of komt hij ook al in onze regionale wateren voor? Kunnen we hem nog weren uit onze regionale wateren?”

Voor de andere zeven invasieve soorten is het preventief tegengaan inmiddels een gepasseerd station. Nederland zal een manier moeten vinden om samen te leven met deze rivierkreeften. “Het vangen van de grote exemplaren alleen is niet voldoende; ze planten zich heel snel voort. En dat intensief vangen geeft ook extra schade aan het ecosysteem”, zegt Vos.

Een ‘robuustere’ inrichting van het landschap zou een oplossing kunnen zijn, zoals ‘flauwe’ oevers waar de rivierkreeften niet in kunnen graven. “Dan heb je niet zo’n strakke rechte oever, maar loopt het langzaam af. Dan krijgen waterplanten de kans om terug te groeien, planten de kreeften zich minder snel voort en kunnen natuurlijke vijanden de groep kreeften in bedwang houden.”

Ruimte om bij elke poel, vijver en sloot een natuurlijke flauwe oever aan te leggen is er niet, dus zal er de komende jaren worden ingezet op het vinden van passende maatregelen.

Daar wordt hard aan gewerkt door de waterschappen, provincies, het Rijk, kennisinstituten en adviesbureaus. En de inheemse rivierkreeft, die wel oorspronkelijk in Nederland voorkomt? “Dat is de Europese rivierkreeft en die zit nog in één poel in Nederland”, vertelt Pim Lemmers. Dat is net op tijd ontdekt, stelt Vos van Waterschap Rivierenland. “Voordat ook die helemaal is verdwenen.”