NOS Nieuws
Wie o wie moet namens Europa meepraten over een einde aan de oorlog in Oekraïne? Die vraag dringt zich steeds meer op nu het continent een plek aan de onderhandelingstafel probeert veilig te stellen naast de Amerikanen, Oekraïners en Russen. Ook president Zelensky dringt aan: nog deze maand moet duidelijk worden wie Europa gaat vertegenwoordigen.
De kwestie ligt opnieuw voor tijdens een top in Dublin. Behalve veel Europese leiders zijn ook de Oekraïense president Zelensky en NAVO-baas Mark Rutte vandaag in de Ierse hoofdstad. Premier Jetten laat verstek gaan, hij moet in eigen land een crisis in de coalitie zien te bezweren.
De andere leiders worden bijgepraat over de gesprekken van de afgelopen dagen in Abu Dhabi. Later vandaag komen VS-onderhandelaars Witkoff en Kushner naar Ierland. Zij reizen eerst naar Moskou om met Poetin te spreken. Daarna gaan ze door om verslag uit te brengen aan Zelensky.
De rol van de Europeanen blijft onduidelijk. De toekomst van Oekraïne gaat óók over onze toekomst, benadrukken Europese leiders keer op keer, en daarom moeten we betrokken worden. Ze vrezen dat de Amerikanen en de Russen over hun hoofd nadelige afspraken maken – zonder Europese inbreng.
Onlangs zetten we in dit stuk de belangen van de Amerikaanse en Russische onderhandelaars uiteen:
Afgelopen dagen stonden verschillende Europese landen en EU-en NAVO-vertegenwoordigers in Abu Dhabi aan de zijlijn. Ze spraken wel apart met Oekraïne en Amerika maar bij de ‘echte’ besprekingen met Rusland mochten ze niet aansluiten omdat dat land weigerde de Europeanen te ontvangen.
Moskou lijkt geen duimbreed toe te geven in de gesprekken. Tijdens de besprekingen in de Verenigde Arabische Emiraten bleef Rusland Oekraïne aanvallen, onder meer energie-infrastructuur werd geraakt waardoor Oekraïners zonder elektriciteit zitten.
De Europeanen geloven niet dat Moskou serieus onderhandelt, toch willen ze direct betrokken zijn. Maar het lukt maar niet te bepalen wie namens hen het woord zou moeten voeren of wat de strategie zou moeten zijn. De onderlinge verschillen zijn groot, bleek onlangs weer toen de Finse president Stubb en Noorse premier Store anderhalf uur lang met de Russische president Poetin belden in een poging zelf het gesprek met buurland Rusland aan te gaan.
Hun initiatief was afgestemd met Oekraïne, maar leidde toch tot gemengde Europese reacties. De Deense premier Frederiksen was kritisch. “Ik denk dat we Europa verenigd moeten houden in plaats van ieder voor zich te handelen”, zei ze.
Volgens haar Zweedse collega moet vrede bereikt worden via ‘kracht’ in plaats van ‘verzoeningspolitiek’. De Estse premier stelt het nog harder: Europa moet helemaal niet bemiddelen, zegt hij in een interview met Politico. “Je moet niet proberen de dictator te vriend te houden”.
Verschillende landen, waaronder Nederland, zijn positiever en waarderen de Fins-Noorse inzet om een einde te maken aan de oorlog in Oekraïne.
In mei laaide de discussie over een Europese onderhandelaar ook op, maar die leidde niet tot resultaat. Een half jaar later zijn de landen niet dichter bij elkaar gekomen. Tot ergernis van onder meer de Italiaanse premier Meloni.
Zij zette het onderwerp op de agenda voor de Europese top in Dublin. Nu lopen er veel te veel Europese initiatieven door elkaar, zegt Meloni, die bang is dat het de Europese geloofwaardigheid ondermijnt. En dus moet er iemand benoemd worden. “Anders lopen we het risico dat Europa irrelevant wordt in het onderhandelingsproces.”
Het gebrek aan een duidelijk Europees standpunt en een Europese onderhandelaar dient volgens de Italiaanse premier vooral de belangen van degenen die deze oorlog door willen zetten.
Meloni verwijst daarmee naar de Russen die maar al te graag benadrukken dat Europa verdeeld is. En ook de Amerikanen zien hun beeld over Europa bevestigd in de stroeve zoektocht naar een Europese onderhandelaar. “Het zou een grotere prestatie zijn als Europa één persoon kan aanwijzen die namens hen spreekt, dan de Russen overtuigen dat zij hen bij de onderhandelingen betrekken”, smaalde Trumps schoonzoon Kushner.
Hij zegt eventuele deelname van Europa aan de gesprekken vandaag met Poetin te bespreken en te hopen op de ‘zegen’ van de Russische president. Maar zelfs als die er zou komen, verwacht in Dublin niemand een grote doorbraak in de gesprekken over een einde aan de oorlog in Oekraïne. Volgens Zelensky zal dat afhangen van in hoeverre de Amerikanen de druk op Rusland opvoeren. Europese leiders zijn daar niet optimistisch over.
