Experts verwachten nieuwe NAVO-reactie op Russische intimidaties: ‘Niets doen lokt uit’

• Indy Scholtens

  redacteur Online

Sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022 is Rusland meermaals de luchtruimen van oostelijke NAVO-landen binnengedrongen. Afgelopen week was het raak in Roemenië en Polen. Experts verwachten een kentering in de reactie van de NAVO. “Je gaat zien dat NAVO-landen genoeg hebben van die Russische prikacties”, zegt Bart van den Berg, onderzoeker bij Instituut Clingendael.

Voor vrijwel alle schendingen van het luchtruim door Rusland geldt dat de intentie moeilijk is vast te stellen. Gaat het om een drone of raket die gericht was op de westgrens van Oekraïne en die uit koers raakte? Of was het de bedoeling dat deze projectielen boven NAVO-grondgebied terecht zouden komen? NAVO-chef Rutte spreekt(opent in nieuw venster) vaak over “roekeloze” acties van Rusland, zo ook vandaag.

Maar volgens defensieanalist Patrick Bolder past het in de Russische strategie van het zogenoemde speldenprikken. “We weten dat Rusland een enorm lange historie heeft van vormen van agressie die onder de drempelwaarde van oorlog zijn”, beaamt ook Van den Berg, die zich onder andere bezighoudt met internationale betrekkingen en defensie.

In Roemenië vlogen er drie keer achter elkaar drones het luchtruim binnen, vermoedelijk afkomstig uit Rusland. Roemenië gebruikte F-16-gevechtsvliegtuigen om de drones uit de lucht te schieten.

Nadat in september 2025 negentien Russische drones het Poolse luchtruim waren binnengedrongen, heeft de NAVO de tactiek veranderd, zeggen NAVO-functionarissen na vragen van de NOS. Vier drones werden toen met behulp van Nederlandse F-35’s neergehaald. Iets meer dan een week later vlogen Russische straaljagers het luchtruim van Estland in.

Als reactie op die gebeurtenissen besloot de NAVO in te zetten op versterking van de oostelijke flank van het bondgenootschap. De operatie, genaamd Eastern Sentry, focust onder meer op het onderscheppen van drones. “Vanuit die aanpak maakt de NAVO nu de overgang van NAVO-luchtpolitie naar NAVO-luchtverdediging”, zeggen de functionarissen.

Rusland ontkent verantwoordelijkheid. De Russische ambassadeur noemde de Roemeense beschuldigingen “ongegrond”. Ook toen afgelopen mei een Roemeens flatgebouw werd geraakt door een drone, en twee mensen gewond raakten, hielden de Russen vol dat er geen bewijs was dat de drones vanuit Rusland waren gestuurd.

Volgens Bolder past de ontkenning in de Russische strategie. “Rusland kiest ervoor om dicht langs de grens met Oekraïne te vliegen. Zij gaan zeggen dat de drone uit koers is geraakt door Oekraïne”, zegt Bolder. “Dit soort excuses en smoesjes zijn we gewend van Rusland, dat hebben we ook gezien tijdens MH17. Ze zullen nooit toegeven dat ze er zelf achter zitten.”

Volgens Van den Berg probeert Rusland met de speldenprikken angst te kweken, zodat bewoners misschien minder steun voor Oekraïne willen of hun eigen luchtafweersystemen houden in plaats van deze aan Oekraïne te geven. Oud-luchtmachtofficier Bolder stelt dat Rusland de NAVO test door te kijken hoe ver het kan gaan voordat de alliantie ingrijpt.

Hij pleit voor harder optreden tegen de Russische speldenprikken. “Met niets doen lok je de volgende aanval uit, en niets doen kan er ook toe leiden dat zo’n drone op een bevolkt gebied komt of mensen doodt. Dan heb je een groot probleem.”

Maar het neerhalen van een drone brengt ook risico’s met zich mee: vallende brokstukken kunnen burgerslachtoffers maken en schade veroorzaken. Militaire commandanten moeten deze risico’s goed afwegen, zeker weten waar het toestel vandaan komt en het internationaal recht respecteren, zeggen NAVO-functionarissen.

“Beslissingen over het al dan niet aanvallen van binnengedrongen vliegtuigen of drones worden in realtime genomen, op basis van beschikbare inlichtingen over de dreiging die het toestel vormt”, zeggen NAVO-functionarissen. “Als een vijandelijke drone boven een bevolkt gebied vliegt, is het volgen van de vliegroute vaak veiliger dan het neerhalen van het toestel.”

Toch verwacht Van den Berg dat er wel degelijk een verandering gaat plaatsvinden in de reactie van de NAVO-landen op de Russische intimidatie. “Die zal wel proportioneel zijn aan wat Rusland doet. Dat hoeft niet fysiek te zijn. Het kan ook gaan om cyberaanvallen, of economische of diplomatieke sancties.”

Tijdens de NAVO-top in Ankara in juli zei een aantal leden vol in te gaan zetten op nieuwe luchtafweersystemen. In Roemenië werden alle drones nog neergehaald door F-16-gevechtsvliegtuigen. Dat zou het land zo’n 1,5 miljoen euro hebben gekost, schrijven(opent in nieuw venster) lokale media. De twee experts benadrukken dan ook dat het noodzakelijk is om goedkopere manieren te vinden om de Russische drones te neutraliseren.