NOS Nieuws
De farmaceutische industrie probeert in toenemende mate nieuwe levensreddende medicijnen betaalbaar aan te bieden in economisch zwakkere regio’s van de wereld, zoals in Afrika, Latijns-Amerika en delen van Azië.
Dit blijkt uit onderzoeken over de afgelopen twintig jaar van de onderzoeks-ngo Access to Medicine Foundation. Vandaag is de tiende index gepubliceerd, een toonaangevend tweejaarlijks onderzoek dat in kaart brengt in hoeverre de grootste farmaceuten ter wereld mensen in arme landen toegang bieden tot innovatieve geneesmiddelen.
“Het stellen van doelen om ook in deze regio’s kostbare medicijnen snel bij patiënten te krijgen, was twintig jaar geleden voor de meeste bestuurders van farmabedrijven geen prioriteit”, zegt Marijn Verhoef, directeur bij de Access to Medicine Foundation. “Dat is echt veranderd.”
Als er al nieuwe geneesmiddelen richting armere landen gingen, die vaak duur zijn vanwege een patent, dan was het onderdeel van een filantropisch programma. Het ging dus om uitzonderingen. Verhoef: “Nu ligt de verantwoordelijkheid voor toegang tot geneesmiddelen in lage- en middeninkomenslanden bij de hoogste bestuurslagen van de farmaceuten.”
En dat is merkbaar. Al in de ontwikkelingsfase van sommige nieuwe medicijnen wordt nagedacht over betaalbaarheid in landen die hoge kosten van nieuwe medicijnen moeilijk kunnen dragen. Bijvoorbeeld door patenten voor nieuwe medicijnen in bepaalde regio’s gedeeltelijk los te laten. Lokale fabrikanten kunnen een licentie krijgen om direct goedkopere generieke versies van het middel te maken.
De nieuwe hiv-prik lenacapavir van Gilead is een actueel voorbeeld. Twee prikken per jaar beschermen hiv-negatieve mensen tegen het oplopen van een hiv-infectie. Het is een medische doorbraak. Grootschalige campagnes met deze prik zouden de voortdurende hiv-epidemie in Zuid-Afrika op den duur kunnen stoppen, mits het medicijn grootschalig beschikbaar komt.
Normaliter duurt zoiets zeker tien jaar, omdat pas dan de patenten verlopen en goedkopere generieke versies van de prik voor Zuid-Afrika op de markt komen. Maar Gilead geeft andere fabrikanten nu al de mogelijkheid om voor 120 lage- en middeninkomenslanden een goedkopere versie (40 Amerikaanse dollar per prik) te fabriceren. De Amerikaanse catalogusprijs van het oorspronkelijke middel ligt op ruim 28.000 dollar per persoon per jaar.
In Zuid-Afrika, waar ongeveer 8 miljoen mensen met hiv leven en waar maandelijks duizenden nieuwe mensen hiv krijgen, wachten ze met smart op de betaalbare versie van lenacapavir, omdat het dan grootschalig kan worden aangeboden.
“Voor landen als Zuid-Afrika is de toegang tot deze preventieprik ontzettend belangrijk,” vertelt professor Linda-Gail Bekker, een van de meest vooraanstaande hiv-onderzoekers in Zuid-Afrika, in haar kantoor van de Desmond Tutu Health Foundation in Kaapstad. “We hebben niets aan innovaties als ze niet daar ingezet worden waar ze het hardste nodig zijn.”
Dat ervaren ze nu in Zuid-Afrika. Want de dure originele versie van lenacapavir wordt dan wel aangeboden met steun van het Global Fund, een internationaal fonds voor onder andere aidsbestrijding, maar vanwege de hoge prijs blijft het aanbod kleinschalig. “Het druppelt eigenlijk maar mondjesmaat binnen, terwijl we miljoenen prikken moeten zetten om nieuwe besmettingen effectief te bestrijden. Denk aan een schaal zoals een vaccinatiecampagne voor corona.”
De preventieprik kan vooral voor jonge vrouwen een groot verschil maken. Zij lopen in Zuid-Afrika een bijzonder groot risico om hiv op te lopen. “Het mannencondoom is jarenlang de hoeksteen geweest van de hiv-bestrijding. Maar niet iedereen is in staat om het gebruik van een condoom of veilige seks met een partner te bespreken en af te dwingen. In Zuid-Afrika lopen iedere week ongeveer duizend jonge vrouwen hiv op.”
Toch denkt Bekker niet dat toegang tot de prik betekent dat de hiv-epidemie op korte termijn onder controle zal komen. “Door het terugtrekken van onder meer Amerikaans hulpgeld zijn er minder middelen voor bijvoorbeeld voorlichting. Waar er op het ene terrein winst wordt behaald, worden er ook stappen teruggezet in de aidsbestrijding.”
Verhoef van de Access to Medicine Foundation ziet deze gebeurtenissen ook als een serieuze tegenslag. Al vermindert dat niet zijn hoop dat het ontwikkelingsmodel van deze hiv-prik, waarbij al tijdens de onderzoeksfase wordt nagedacht over manieren om het middel zo snel mogelijk betaalbaar te maken, als nieuwe standaard gaat gelden in de farmaceutische industrie.
“Ook bij andere ziekten. Kanker of bijvoorbeeld diabetes komen niet alleen voor in het rijke Westen”, zegt Verhoef. “Er zijn juist veel van deze patiënten in bijvoorbeeld Afrika. We hopen dat de farmaceutische industrie deze ziekten op dezelfde manier gaat behandelen als hiv.”
