NOS Nieuws•
“Proficiat! Zes zetels, dat heb je goed voor elkaar, jongen.” Op straat in Chaam wordt lijsttrekker Ton Berben van de partij Lokaal Krachtig gefeliciteerd door buurtgenoten. De nieuwe partij is met zes van de vijftien raadszetels in een keer de grootste partij in de Brabantse gemeente Alphen-Chaam.
Lokale partijen blijven in het hele land groeien. Bij deze gemeenteraadsverkiezingen behaalden ze samen 3391 zetels, het hoogste aantal ooit. Ruim een op de drie kiezers koos voor een lokale partij.
Volgens Ton Berben heeft het succes van zijn partij in Chaam meerdere redenen. Een daarvan is de lokale bekendheid van de kandidaat-raadsleden. “De mensen die op onze lijst staan, hebben allemaal de voeten in de samenleving. Ze zijn actief als vrijwilliger bij lokale verenigingen zoals de voetbalclub of scouting.”
Daarnaast probeert zijn partij problemen aan te pakken los van politieke stroming. “In onze partij zitten meerdere politieke kleuren door elkaar. Als je lokale problemen wilt aanpakken speelt die kleur niet zo’n rol. Je moet praktische keuzes maken.”
Een van de grotere problemen in Chaam is een provinciale weg met doorgaand vrachtverkeer die dwars door het dorp gaat. Het is een van de dingen die Berben met spoed wil aanpakken. “Hoe gaan we die overlast voor de inwoners verminderen en hoe zorgen we dat Chaam weer leefbaarder wordt?”
Volgens politicoloog Henk van der Kolk (Universiteit Twente) stemmen kiezers vaak lokaal omdat hun favoriete landelijke partij niet op de kieslijst staat. “Lokaal kunnen ze bijvoorbeeld niet stemmen op de PVV of op de Partij voor de Dieren, omdat die partij niet meedoet. Vaak lukt het dan niet om een partij te vinden die lijkt op de partij waarop je het liefst zou willen stemmen. En dan stem je op een lokale partij.”
Daarnaast speelt de afkeer van de landelijke politiek een rol. “Lokale lijsten presenteren zich toch als meer geworteld in de samenleving. Dat zorgt ervoor dat die partijen meer aandacht krijgen en daardoor aantrekkelijker zijn.”
Een nadeel van een lokale partij is volgens Van der Kolk wel dat er vaak minder contacten op provinciaal of landelijk niveau zijn. “Het is veel moeilijker voor lokale lijsten om te lobbyen op nationaal niveau. Ze proberen dat wel een klein beetje. Er zijn wel wat overlegorganen. Maar toch is het heel erg moeilijk om dat te doen. Zeker omdat allerlei persoonlijke relaties dan ook niet bestaan.”
In verschillende gemeenten waren er de afgelopen jaren felle discussies en protesten over de komst van asielzoekerscentra. Mogelijk hebben lokale partijen daarvan geprofiteerd zegt Van der Kolk. “Sommige lokale lijsten hebben wel degelijk geprofiteerd van het verzet tegen azc’s. En dit is nou een mooi voorbeeld waaruit blijkt dat lokale lijsten misschien wel dingen kunnen beloven maar dat vervolgens niet kunnen waarmaken, want ze hebben geen contacten op nationaal niveau. Ze kunnen zich niet onttrekken aan het nationale spreidingsbeleid.”
Niet alleen rechts
Het is volgens Van der Kolk niet zo dat lokale partijen automatisch rechts zijn. “Je kunt wel gemiddeld zeggen dat kiezers aan de rechterkant van het politieke spectrum iets vaker op lokale lijsten stemmen. En dat komt dan vooral omdat die rechtse politieke partijen niet aanwezig zijn in gemeenten. Maar je kunt niet zeggen dat lokale lijsten rechts zijn. Gemiddeld ietsje meer, maar zeker geen heel groot verschil. Er zijn ook lokale partijen die zich juist profileren op sociale thema’s.”
Terug naar Chaam. Op straat leggen kiezers uit waarom ze op Lokaal Krachtig hebben gestemd: “Een lokale partij staat dichter bij de mensen. Je maakt er makkelijker contact mee omdat je elkaar kent.” Volgens een andere kiezer gaat het om betrokkenheid. “Ze zijn veel meer verbonden bij wat er in een gemeente gebeurt dan de landelijke partijen. Daarnaast deden er hier maar drie landelijke partijen mee, dat maakt de keuze voor een lokale partij ook wat praktischer.”
En na het feest van gisteravond begint voor Lokaal Krachtig nu het echte werk: gesprekken om tot een stabiele coalitie te komen. “Ton, word je nu wethouder?”, vraagt iemand op straat. Berben lacht: ”Dat gaan we nog eventjes bekijken, eerst de gesprekken afwachten”.
