Finse jongeren dragen bij aan digitale veldslag: ‘Iedereen verantwoordelijk’

• Rolien Créton

  correspondent Scandinavië

Finland is al geconfronteerd met Russische cyberaanvallen waarbij computers van het leger en het kantoor van de president werden gehackt. En Oekraïense drones met zware explosieven zijn door Rusland naar de hoofdstad Helsinki gedirigeerd, een gebied met twee miljoen inwoners. De dreiging van Rusland komt steeds dichterbij.

Het Finse antwoord: iedereen draagt verantwoordelijkheid voor de landsverdediging. Zo ook de hackers.

Het vinden van de geheime locatie van de defensie-hackathon in Helsinki is een speurtocht op zich. De organisatie van de wedstrijd voor hackers om militaire afweersystemen te ontwikkelen, wil duidelijk geen ongewenste gasten. Vlak voor de aanvang wordt een code doorgegeven, nodig om met een lift naar de hoogste verdieping te gaan.

Bij de ingang ligt een berg met gympen, slofjes en crocks naast enkele gepoetste schoenen. Want in Finland gaan de schoenen binnen uit, ook bij ervaren defensiespecialisten. Talentvolle jongeren strijden in een marathonsessie van 48 uur tegen elkaar om apps en afweersystemen te ontwikkelen in “oorlogsscenario’s”.

“Probeer je voor te stellen”, zegt de 19-jarige student Timothy Kruhlov vol overgave. “Vier vijandelijke pelotons landen bij de Finse stad Joensuu, vlak bij de grens met Rusland. In slechts 6 uur vernietigen ze bruggen, schakelen ze elektriciteit en radiotorens uit en plaatsen ze mijnen op de wegen. De civiele infrastructuur wordt volledig verstoord.”

Het team van Kruhlov heeft een app met landkaart voor het leger gemaakt, waarmee in een dergelijke oorlogssituatie in één oogopslag de meest actuele informatie wordt gegeven, bijvoorbeeld over de staat van het weggennet en de positie van satellieten en GPS-masten, schuilkelders en watervoorzieningen. “Ze hebben deze app zelfs aangepast aan de commandostructuur binnen het leger”, zegt een defensiespecialist, die diep onder de indruk is van de app.

Even verderop eet de 19-jarige Petru Podlozni uit een familiezak nachos, terwijl hij het product van zijn team laat zien. Podlozni en zijn vrienden richten zich specifiek op Finse bruggen, die cruciaal zijn in een oorlogssituatie. Want het opblazen van een brug betekent ook dat bevoorrading wordt afgesneden. Met de app van zijn team wordt per regio in kaart gebracht welke bruggen het belangrijkst zijn om te verdedigen.

Specialisten van defensiebedrijven lopen rond om de jongeren te begeleiden en hun vaardigheden te observeren. Dat bedrijven deelnemen aan dit soort evenementen is vanzelfsprekend in Finland. Want ook het bedrijfsleven draagt verantwoordelijkheid voor de verdediging van het land.

“Bedrijven beseffen goed dat ze een belangrijke rol spelen binnen defensie”, aldus Mikka Hyppönen, cyber- en drone-afweerspecialist. “Werknemers gaan bijvoorbeeld regelmatig op militaire vervolgcursussen. Ze zijn dan een of twee weken weg om te trainen en zich bij te scholen. Dat is volledig geaccepteerd. Het hoort bij onze cultuur.”

Onlangs ging het bijna mis: een Oekraïense drone met zware explosieven vloog richting Helsinki. Finse gevechtsstraaljagers werden er meteen opaf gestuurd, het vliegveld en havens gingen op slot.

Zo’n twee miljoen Finnen moesten worden gewaarschuwd om binnen te blijven, maar het alarmsysteem bleek niet goed te werken. Volgens Hyppönen was het “kantje boord”. Steeds vaker worden Oekraïense drones via elektronische storing vanuit Rusland naar Finland en de Baltische staten gedirigeerd.

“Tot nog toe ging het om kleinere drones”, zegt Hyppönen. “Als er grotere drones met zo’n 50 kilo explosieven in de hoofdstad crashen, hebben we een probleem.” De drone die richting Helsinki vloog, is waarschijnlijk door gebrek aan brandstof in de Oostzee terechtgekomen.

Volgens Hyppönen is het vooral zaak om voortdurend nieuwe afweersystemen te ontwikkelen. Een kat-en-muis-spel noemt hij het. Drones kunnen nu bijvoorbeeld aan flinterdunne glasvezelkabels zijn bevestigd in plaats van radiosignalen af te geven. Die drones kunnen niet worden verstoord door elektronische signalen.

Dan moet je weer nieuwe afweersystemen en werkwijzen ontwikkelen. En als we nieuwe type drones kunnen afweren, heeft de vijand alweer een nieuwe manier om die afweer te ontlopen. Hoe sneller we de drones opsporen, hoe sneller ze ook weer zullen veranderen.”

Aan cyberspecialisten de taak om zich op dit gebied te ontwikkelen. Hyppönen: “Ik zeg vaak tegen jongeren: als je de wereld wilt veranderen, dan is de snelste weg via defensietechnologie. Dat bepaalt hoe conflicten in de toekomst worden uitgevochten.”