Gommers: gebrek aan personeel ook bij nieuwe pandemie probleem

• Barbara Terlingen

  redacteur Politiek

De verhoren van de enquêtecommissie over de coronacrisis hebben nog weken te gaan tot het eindrapport met conclusies. Diederik Gommers, tijdens de crisis als ic-hoofd één van de belangrijkste adviseurs van het kabinet was, nam er vandaag al een paar voor zijn rekening.

Mensen alleen laten sterven? Hoe erg het virus ook, dat “nooit meer”. Artsen mee laten adviseren over sluitingstijden van de horeca? Artsen moeten vooral over het virus gaan. Wachten met ingrijpen terwijl de ziekenhuizen al volstromen, zoals tijdens de tweede golf? Niet voor herhaling vatbaar. En met het oog op een volgende pandemie: ook dan zal gebrek aan personeel opnieuw een probleem zijn.

In het paar uur durende verhoor valt op dat Gommers zijn kennis en details bij bijna alle vragen vrij snel paraat heeft. Dat hij een boek over zijn ervaringen schreef (Intens) zal allicht geholpen hebben. Gommers schuwt het geven van zijn mening niet en dat was tijdens de crisis in 2020 ook al zo.

Niet alleen werd hij toen ineens één van de belangrijke adviseurs van het kabinet, ook zat hij avond na avond in programma’s en talkshows om uit te leggen wat er aan de hand is. Dat uitleggen gaat hem nog steeds goed af.

Gommers schetst het begin van de pandemie, toen met man en macht werd gezocht naar manieren om het aantal ic-bedden op te schalen. Geld was niet het probleem, personeel wel, zegt Gommers. Ziekenhuizen bouwden ruimtes om als extra intensive cares, er werd naar extra beademingsapparatuur gezocht, maar het kernprobleem bleek het gebrek aan ic-personeel. Het was een heel zware tijd, Gommers zag huilende verpleegkundigen. Ze draaiden overuren maar konden niet iedereen helpen.

En dat kan een volgende keer weer gebeuren, blijkt uit zijn betoog. Opleidingen voor de ic duren achttien maanden, dus bij het begin van een pandemie extra mensen scholen gaat niet helpen. En opgeleide mensen moeten blijvend op een ic aan het werk, maar zonder pandemie kun je ze niet met duizenden maar ergens in de wacht zetten.

Een roulatiesysteem, waarbij verpleegkundigen de ic-opleiding doen en vervolgens rouleren tussen ic en een andere verpleegkundediscipline, zou volgens Gommers een idee kunnen zijn.

Dat artsen in het Outbreak Management Team (OMT), de belangrijkste kabinetsadviseurs, ook moesten meedenken over bijvoorbeeld de sluitingstijden van horeca, vindt Gommers achteraf bezien niet logisch. Maar bij sommige dingen, waar nou juist typisch artsen wel over gaan, had het kabinet wat Gommers betreft juist meer van hen moeten aannemen. Zo knetterde het in het Catshuisoverleg enorm over het benoemen van een leeftijd om op de ic te worden behandeld. Volgens Gommers is het voor artsen niet vreemd om bij de selectie naar de leeftijden van patiënten te kijken, zeker bij zo’n ernstige crisis. Maar daar wilde gezondheidsminister De Jonge en premier Rutte niets van weten.

Gommers noemt het achteraf gezien verder ook “een slechte keuze” van het kabinet om de ziekenhuizen tijdens de tweede coronagolf te lang te laten vollopen voordat strengere maatregelen werden genomen. Het OMT werd daar “onrustig” van, zegt Gommers: “We hadden het idee achter de feiten aan te lopen”.

De Tweede Kamer begreep volgens hem tijdens de eerste golf redelijk goed wat nodig was, maar in de tweede golf niet altijd. Gommers kan er nog boos om worden dat een voorstel voor extra salaris (om personeel aan te trekken en te behouden) werd weggestemd. “Toen was ik er echt klaar mee.”

Na een paar uur verhoor worden tegen het einde bij Gommers toch enige emoties zichtbaar. Het gaat dan over een periode in de eerste fase van de pandemie, waarin familieleden van ernstig zieken op de ic of in een verpleeghuis er niet bij mochten zijn als patiënten gingen sterven.

“Hoe erg een virus ook is, de maatregelen mogen nooit meer zo streng worden”, vindt Gommers. Ook als er een ebola-uitbraak zou zijn, een virus dat veel gevaarlijker is dan corona. “Je kunt niet alleen doodgaan, daar ben je niet voor op de wereld gezet. Dit moeten we echt nooit meer doen.”