NOS Nieuws•
-
Boris van der Spek
correspondent Latijns-Amerika
-
Boris van der Spek
correspondent Latijns-Amerika
De dood van El Mencho, de beruchte leider van het Jaliscokartel, heeft Mexico in een opperste staat van alertheid gebracht. Nu een van de grootste en machtigste criminele organisaties ter wereld zijn oprichter en absolute leider verliest, ontstaat er een machtsvacuüm.
In Mexico is de meest gestelde vraag in de nasleep na de dood van El Mencho dan ook: wat zijn de gevolgen voor het openbare leven?
Code rood vanwege veiligheidssituatie
De Amerikaanse ambassade riep burgers in enkele staten op helemaal niet naar buiten te gaan. Op meerdere luchthavens werd vliegverkeer (deels) stilgelegd. Ook het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft Nederlanders in een aantal Mexicaanse deelstaten opgeroepen om zoveel mogelijk binnen te blijven. Het symboliseert de macht van het Jaliscokartel in Mexico, dat in ruim 700 gemeenten in het land actief is.
De grootste gevolgen zijn voor Jalisco, de staat waar het kartel zestien jaar geleden werd opgericht. Gouverneur Pablo Lemus riep gelijk na de militaire operatie waarbij El Mencho zwaargewond raakte de bijna negen miljoen inwoners in de staat op hun huis niet te verlaten. Een code rood werd afgekondigd vanwege de veiligheidssituatie, openbaar vervoer kwam grotendeels stil te liggen. Boven de onder toeristen populaire bestemming Puerto Vallarta hingen rookpluimen door de brandstichtingen.
Beelden van de brandstichtingen verschenen op sociale media:
Voertuigen in brand in Mexicaanse staat Jalisco
El Mencho was de beruchtste en meest gezochte drugsbaas van Mexico. Amerikaanse autoriteiten zagen hem zelfs als de machtigste drugshandelaar ter wereld. Analisten, veiligheidsexperts, autoriteiten: iedereen wist dat de kartelleider zich sinds jaar en dag ophield in de zuidelijke Sierra Madre, een uitgestrekte bergketen in het westen van het land. Hij verplaatste zich daar continu tussen zwaarbewaakte boerderijen en landhuizen.
Dat hij niet eerder werd opgepakt of uitgeschakeld, had mogelijk te maken met de angst die de regering had over hoe het tijdperk ná El Mencho eruit zou zien.
Meer geweld
De zogeheten kingpin strategy, waarbij de baas van een organisatie wordt gearresteerd of gedood, leidt vaak tot meer geweld tussen facties binnen een criminele organisatie. Bij gebrek aan een leider beginnen die elkaar te bestrijden om de macht. Tegelijkertijd proberen rivaliserende groeperingen te profiteren van de momenten van zwakte, waardoor territoriale conflicten kunnen toenemen.
Ook Cecilia Farfán-Méndez, als expert op het gebied van georganiseerde misdaad in Mexico verbonden aan de Amerikaanse denktank Inter-American Dialogue, denkt dat de veiligheidssituatie in delen van Mexico de komende tijd flink zal verslechteren. “We zien nu al confrontaties met de staat”, zegt Farfán-Méndez, die haar twijfels heeft bij de effectiviteit van de kingpin strategy.
“Het uitschakelen van een leider zorgt vrijwel altijd op korte termijn voor meer geweld. En we weten uit onderzoek dat het uitschakelen van belangrijke criminelen een organisatie niet elimineert. Het Jaliscokartel zal gewoon blijven bestaan”, zegt ze. “Gezien de schaal van de drugshandel waarbij het kartel betrokken is, verwacht ik ook geen verstoring in internationale drugssmokkel.”
Cocaïnesmokkelroute
In Mexico is het Jaliscokartel berucht vanwege de paramilitaire structuur, met ex-militairen uit Colombia en Guatemala die meevechten tegen rivalen. Met het gebruik van drones, mijnen en raketwerpers is het kartel medeverantwoordelijk voor het militariseren van kartelgeweld in de afgelopen jaren.
Veel geld wordt verdiend met de smokkel van methamfetamine en cocaïne naar Europa en de Verenigde Staten. Een van de belangrijkste cocaïnesmokkelroutes naar de VS, vanuit Colombia via Ecuador naar Mexico, is in handen van het kartel.
Een andere vraag die daarom gesteld wordt in Mexico: wie komt er nu aan het hoofd van dit globale imperium te staan? Waar in Mexico de opvolging binnen kartels veelal over familielijnen wordt geregeld, is dat in het geval van El Mencho minder aannemelijk.
WK voetbal
Zijn zoon, een van de commandanten binnen het kartel, zit een levenslange gevangenisstraf uit in de VS. Zijn broer Antonio, alias Scarface, werd in februari vorig jaar uitgeleverd aan de VS. Een interne machtsstrijd kan het Jaliscokartel verzwakken, maar tegelijkertijd een zware wissel trekken op inwoners van dorpen en steden waar de organisatie prominent aanwezig is.
In Mexico wordt intussen ook verder vooruitgekeken. In juni begint het WK voetbal, en Guadalajara, hoofdstad van de staat Jalisco, is een van de speelsteden. Ook in deze stad gingen afgelopen dagen auto’s in vlammen op. Komt er voor of tijdens het WK wraak van het kartel? Is Guadalajara wel veilig als speelstad?
Het is de volgende uitdaging voor de regering: de rest van de wereld laten zien dat Mexico er met de dood van El Mencho juist veiliger op is geworden.
In november maakten we deze uitlegvideo over de macht van het Jaliscokartel:
