Grote zorgen over lot gevangenen en terdoodveroordeelden Iran

• Nicole le Fever

  verslaggever

18 jaar was de Iraanse zanger Amirhoessein Hatami, toen hij op 12 april werd geëxecuteerd. Jeugdkampioen worstelen Saleh Mohammadi was een jaar ouder, hij werd in maart opgehangen. En in Iran zijn meer jongeren ter dood gebracht. De zorg over degenen die nog vastzitten en moeten vrezen voor executie is groot.

Iran is al jarenlang een van de landen waar de meeste mensen worden terechtgesteld. Uit rapporten van mensenrechtenorganisaties blijkt dat dat vorig jaar meer dan 1600 keer gebeurde. De verwachting is dat het dit jaar zal toenemen, mede gezien de arrestatiegolf na de bloedig neergeslagen demonstraties van begin januari.

Na die betogingen werden duizenden demonstranten opgepakt. Op straat, maar zelfs tot in ziekenhuizen toe werden gewonden gearresteerd. Inmiddels komen steeds vaker berichten naar buiten dat betogers ter dood zijn veroordeeld of dat de executie al heeft plaatsgevonden. De namen van tien veelal jonge mannen die ter dood zijn gebracht, zijn bekend.

De arrestaties en veroordelingen gaan onverminderd door. Bijvoorbeeld van mensen die tijdens de oorlog met Israël en de Verenigde Staten via internet informatie naar buiten hebben gebracht. Ze worden beschuldigd van spionage voor de vijand of verzet tegen God.

Amnesty International spreekt schande over de praktijken. “De mensenrechten worden op grote schaal geschonden”, zegt Elke Kuijper van de mensenrechtenorganisatie. “De doodstraf wordt in Iran gebruikt als politiek middel om mensen te onderdrukken.”

In schijnprocessen hoorden verschillende jongeren de doodstraf tegen zich uitspreken, zegt Kuijper. “Vaak worden mensen gemarteld en tot bekentenissen gedwongen. Rechtszaken duren kort en de veroordeelden hebben geen advocaat.”

Volgens de Iraans-Nederlandse Akram (achternaam bekend bij de redactie) zijn er lijsten met duizenden mensen die gevaar lopen. Het zijn arbeiders, studenten en jongeren tussen de 12 en 25 jaar oud. De wereld moet hen steunen en proberen te voorkomen dat ze worden geëxecuteerd, zegt Akram.

Zelf kan ze zich voorstellen wat de jonge gevangenen meemaken. In de jaren 80 was zij politiek actief tegen het regime en werd ze meerdere keren gearresteerd. “We streden voor gelijkheid, vrijheid en een maatschappij zonder armoede.”

Nadat een vriend haar naam had genoemd toen hij werd gemarteld, werd ze opgepakt. Acht jaar lang zat ze vast, waarvan anderhalf jaar in eenzame opsluiting en twee jaar in een veel te kleine kelderruimte met dertig medegevangenen.

Akram vertelt over haar ervaringen:

Toen ze na haar vrijlating een kind kreeg, besloot ze te vluchten. In de gevangenis zaten ook kleine kinderen met hun ouders opgesloten. Dat wilde zij haar kind besparen. Ze kwam terecht in Nederland, waar ze haar strijd voor mensenrechten voortzette.

De oorlog heeft het Iraanse volk verder verzwakt, zegt Akram. De ook door de VS gewenste regime change is niet dichterbij gekomen. Het regime vecht voor zijn voortbestaan en treedt harder op dan ooit. Op elke vorm van verzet staat de doodstraf. De internetblokkade maakt de situatie nog lastiger, zegt Elke Kuijper van Amnesty. Daardoor kan het regime ongezien doen wat het wil.

Op sociale media worden foto’s gedeeld van de jonge slachtoffers. De training van worstelaar Saleh Mohammedi. Een lied van Amirhoessein Hamati. Familieleden plaatsen foto’s van hun opgesloten geliefden die mogelijk hetzelfde lot wacht. Landen zouden druk moeten zetten op de Iraanse machthebbers om meer executies te voorkomen, zeggen mensenrechtenorganisaties.

Ook Akram vraagt om politieke druk om de gevangenen te redden. Ze houdt vast aan haar droom. “Ik droom dat alle jongeren worden vrijgelaten, dat de onderdrukking, de martelingen en de executies stoppen. Ik droom van een vrij land, al vijftig jaar.”