Herdenking van 9/11 in New York na 25 jaar onder hoogspanning

• Robert Chesal

  redacteur Buitenland

Rond de 25e herdenking van 9/11, de aanslagen op 11 september 2001 in de VS, brengt de stad een grote politiemacht op de been. Veel wegen zijn afgesloten voor gemotoriseerd verkeer.

Een kwarteeuw lang was de 9/11-herdenking een dag van bezinning en vooral nationale eenheid. De nabestaanden van degenen die omkwamen door de aanval stonden centraal, maar nu dreigt het verharde politieke klimaat in de VS de sfeer van verbinding te verstoren.

De officiële herdenking vindt plaats op Ground Zero in New York, waar de Twin Towers stonden. Daar vlogen tijdens de ochtendspits van 11 september 2001 twee passagiersvliegtuigen in op de enorme wolkenkrabbers, die daarna instortten. Nu is op die plek het 9/11 Memorial Plaza, een permanente herdenkingsplaats.

Zoals ieder jaar op deze dag zullen daar speciaal genodigde gasten bijeenkomen(opent in nieuw venster), vooral nabestaanden van de slachtoffers, om de namen voor te lezen van alle omgekomen mensen. Ook de oud-presidenten Clinton, Obama, Biden en George W. Bush worden verwacht, evenals de huidige vicepresident, JD Vance.

Tot zover klinkt de 25ste herdenking niet anders dan anders, maar dit jaar zijn de veiligheidsmaatregelen groter dan ooit. De politie van New York, federale agenten en ander veiligheidspersoneel zullen “massaal aanwezig” zijn, zegt een stadsfunctionaris.

De lokale overheid laat New Yorkers weten dat ze op straat veel mensen in uniform kunnen tegenkomen, net als antiterreureenheden, zwaarbewapende agenten en anti-drone-eenheden. In de wijde omgeving van Ground Zero wordt geen autoverkeer toegestaan. Alleen genodigden mogen naar de officiële herdenking en moeten door een screening heen om binnen te komen.

Burgemeester Mamdani geeft twee redenen(opent in nieuw venster) voor de zware maatregelen: de extra betekenis van een kwarteeuw na de aanslagen en het feit dat 11 september dit jaar samenvalt met het begin van het joodse nieuwjaar. Verwijzend naar de recente toename van antisemitische incidenten in New York, benadrukt Mamdani dat de Joodse gemeenschap de feestdag veilig moet kunnen vieren.

Nederlanders zaten in 2001 aan de tv gekluisterd en zagen deze beelden:

Mamdani zelf is middelpunt van een ongekende ruzie rond de herdenking. De laatste weken gaat er een petitie rond waarin de burgemeester wordt opgeroepen om weg te blijven bij de herdenkingsbijeenkomst.

De petitie roept vragen op over het politieke gedachtegoed van Mamdani en zijn familie- en kennissenkring, vanwege vermeende anti-Amerikaanse sentimenten. Mamdani is moslim en is tijdens zijn campagne en ook na zijn verkiezingsoverwinning herhaaldelijk het mikpunt geweest van vaak openlijke islamofobie.

Deze week gooide oud-burgemeester en Trump-advocaat Rudy Giuliani olie op het vuur door te zeggen dat hij het een belediging zou vinden als Mamdani naar de herdenking komt. Giuliani was burgemeester tijdens de aanslagen en heeft wegens zijn empathische optreden in de nasleep daarvan nog enig gewicht in de publieke opinie in New York.

Mamdani is er in ieder geval niet gevoelig voor. Hij zegt als trotse Amerikaan en New Yorker vastbesloten te zijn om de herdenking bij te wonen.

Wie wel opvallend afwezig zal zijn bij de herdenking is president Trump. Volgens The New York Times zag hij ervan af(opent in nieuw venster) omdat de organisatoren hem niet wilden toestaan een speech te geven. Toespraken zijn al meer dan tien jaar niet toegestaan, om te zorgen dat het evenement waardig en apolitiek blijft.

Volgens Trump klopt het bericht niet. Wel besloot hij zelf naar de herdenking bij het Pentagon te gaan, waar hij wel een toespraak gaat geven. Vicepresident Vance gaat in zijn plaats naar New York.

Naast de officiële ceremonie op Ground Zero zullen er verspreid door New York andere herdenkingsbijeenkomsten en evenementen worden gehouden, onder meer door de brandweer. Verschillende brandweerkazernes worden opengesteld voor het publiek en daar zullen de 343 New Yorkse brandweerlieden worden herdacht die tijdens de aanslagen omkwamen.

Een ander opvallend evenement is een serie honkbalwedstrijden tussen de New York Yankees en de New York Mets, de twee profclubs uit de Major League Baseball in die stad. De clubs spelen drie opeenvolgende dagen tegen elkaar in Yankee Stadium, ter ere van de slachtoffers van 9/11.