NOS Nieuws
Hoge prijzen aan de pomp, zorgen over het lage peil van de gasvoorraden en politieke onrust. De Iran-oorlog veroorzaakte een ongekende verstoring van de energiemarkten.
Mede door die schok gaat de wereld dit jaar iets minder CO2 uitstoten door het verbranden van steenkool, olie en aardgas. Dat meldt het Global Carbon Project, een groep wetenschappers.
De wetenschappers verwachten geen trendbreuk maar een kortstondige dip. “Een afname in de fossiele CO2-uitstoot is bemoedigend”, zegt Pierre Friedlingstein, een van de betrokken onderzoekers, “maar een afname die gedeeltelijk wordt veroorzaakt door geopolitieke schokken is geen duurzame klimaatoplossing.”
Vooral het oliegebruik neemt af. Begin dit jaar werd nog groei voorzien, maar de uitstoot komt naar verwachting 1,9 procent lager uit. De uitstoot door aardgas daalde ook, maar slechts beperkt.
“Dat is wel logisch”, zegt Jilles van den Beukel, energiedeskundige bij het Haags Centrum voor Strategische Studies. De oorlog was voor olie het meest ontwrichtend. “Bij gas is alleen LNG (vloeibaar gemaakt gas, red.) geraakt. En dat is maar een beperkt deel van de gasaanvoer.”
Er is een tekort aan tankers omdat ze steeds langere routes moeten varen.
De Iran-oorlog leidde niet tot één energieschok. De problemen veranderden gedurende het jaar, zegt Van den Beukel. Aanvankelijk was er vooral een tekort van ruwe olie omdat die de Straat van Hormuz niet meer uit kon. Inmiddels lukt het Golfstaten en de Verenigde Staten steeds beter de ruwe olie op de wereldmarkt te krijgen.
De laatste maanden treft de crisis vooral olieproducten zoals diesel. Oekraïne beschadigde Russische raffinaderijen en olieproducten uit het Midden-Oosten bereiken de wereldmarkt minder. De overige raffinaderijen konden simpelweg niet nog meer diesel, kerosine en benzine maken.
“Wat de laatste tijd ook meespeelt zijn hoge prijzen voor tankers”, zegt Van den Beukel. “Er is een tekort aan tankers omdat ze steeds langere routes moeten varen.”
In de Europese Unie daalt de fossiele uitstoot naar verwachting met 1,5 procent. Verrassender is dat ook andere blokken een daling zien. Hoewel China met afstand de grootste uitstoter blijft, door de enorme hoeveelheden steenkool die het verbrandt, neemt de uitstoot sinds 2024 nauwelijks nog toe. Dit jaar voorzien wetenschappers een daling van 0,9 procent.
Na een korte toename daalt de Amerikaanse uitstoot naar verwachting met 1,3 procent. Dat is opvallend, aangezien president Donald Trump vrijwel al het Amerikaanse klimaatbeleid schrapte en flink inzet op fossiele brandstoffen. Maar zelfs Trump lijkt de afname van steenkool in zijn land niet te kunnen stoppen.
De uitstoot door het verbranden van steenkool nam wereldwijd wel toe, als enige fossiele brandstof. Steenkool had nauwelijks last van de verstoring in de Straat van Hormuz en was voor veel landen een ‘vluchtheuvel’.
Lees hier meer over het onverwachte recordjaar van steenkool:
Ook zonnepanelen en windturbines beleven in 2026 weer een forse groei. Daarbij valt het wel op dat het Internationaal Energie Agentschap (IEA) verwacht(opent in nieuw venster) dat er ondanks de energieschok van de Iran-oorlog minder capaciteit bijkomt dan vorig jaar. Het is voor het eerst na 21 jaar dat de toename geen record breekt.
Het IEA wijt dat vooral aan een verandering van regels in China. Wel gaat het nog steeds om forse groei. In rijke landen gaat de toename van hernieuwbare energie gestaag, maar verwacht het IEA geen koortsachtige groei meer.
De veranderingen volstaan nog niet om een piek in wereldwijde uitstoot te bereiken.
Heel anders is dat de komende jaren in Zuidoost-Azië en Afrika. De kosten van vooral zonnepanelen zijn zo gedaald dat het steeds aantrekkelijker wordt voor mensen in opkomende landen. Zij investeren soms zonder dat overheden hier beleid voor maken.
Pakistan is een goed voorbeeld. “Een van onze analisten is daar op vakantie geweest”, zegt Daan Walter, onderzoeker bij energiedenktank Ember. “Naast de viskar op de lokale markt staan daar gewoon zonnepanelen. Die neem je mee naar huis en die zet je op je dak met een instructiefilmpje van TikTok.” Een Bloomberg-journalist merkte op dat zonnepanelen in Nigeria steeds populairder worden als huwelijksgeschenk(opent in nieuw venster).
Zonder de opmars van hernieuwbare energie zou de wereld inmiddels 8 procent meer fossiele brandstoffen(opent in nieuw venster) gebruiken. Tegelijkertijd is de honger naar energie enorm, zeker in opkomende landen. De onderzoekers van het Global Carbon Project denken dat na de dip het gebruik van fossiele brandstoffen toch weer gaat toenemen.
“Versnelde inzet van zonne- en windenergie, batterijen en elektrische voertuigen drukt de uitstoot in tientallen landen en remt de groei van de uitstoot in nog veel meer landen”, zegt Glen Peters, een van de betrokken wetenschappers. “Maar de veranderingen volstaan nog niet om een piek in wereldwijde uitstoot te bereiken.”
