Italië betaalt miljoenen voor Etruskische fresco’s: ‘Dit is ons cultureel erfgoed’

De Italiaanse staat heeft voor 15 miljoen euro fresco’s aangeschaft van een Etruskisch graf, dat minstens 2300 jaar oud is. Het gaat om een van de best bewaard gebleven werken van de Etrusken, een zeer ontwikkeld volk dat vóór de Romeinen in Midden-Italië woonde.

De François-tombe, vernoemd naar archeoloog Alessandro François die het graf in 1857 opgroef, is een rijk versierd graf uit de stad Vulci. Dat was het machtscentrum van de Etruskische beschaving, ongeveer 100 kilometer ten noordwesten van Rome. De Etrusken waren een belangrijke handelspartner in het Middellandse Zeegebied en werden uiteindelijk geromaniseerd door de opkomende Romeinen.

De fresco’s van de bovengrondse tombe zijn geschilderd tussen 340 en 320 voor Christus en combineren scènes uit de Griekse mythologie met gebeurtenissen uit de Etruskische geschiedenis. Tot de bekendste scènes behoren de opoffering van Trojaanse gevangenen door Achilles, en Mastarna die een Etruskische edelman bevrijdt. Mastarna was de Etruskische naam voor Servius Tullius, de zesde legendarische koning van Rome.

“Dit is het enige portret van een Romeinse koning dat we daadwerkelijk hebben”, zei Luana Toniolo, hoofd van het National Etruscan Museum of Villa Giulia in Rome, waar de fresco’s momenteel worden tentoongesteld.

Het graf biedt verder een zeldzaam inkijkje in de strijd tussen lokale rivalen; op een van de fresco’s zijn Etruskische helden te zien die hun vijanden afslachten. Op basis van inscripties kunnen zij worden geïdentificeerd als mannen uit Rome en andere rivaliserende steden.

“Het graf is een van de grote schatten van de archeologie, en in het bijzonder van de Etruskische cultuur. Het vertelt het verhaal van families, helden, goden en krijgers uit de Etruskische tijd”, aldus Toniolo. Volgens haar worden Griekse mythen zoals die van Homerus door een Etruskische bril bekeken.

Over de mysterieuze Etrusken is weinig bekend. Wel is duidelijk dat ze een van de oudste volken van Italië waren, die zich rond de 11de of 12de eeuw voor Christus in Italië vestigden. Ze domineerden grote delen van Midden-Italië, het toenmalige Etrurië, dat vandaag het huidige Toscane en delen van Umbrië en Latium beslaat.

Ze droegen bij aan de vormgeving van de vroege Romeinse religie, cultuur en het stedelijke leven. Ook is bekend dat Etruskische vrouwen voor die tijd opvallend geëmancipeerd waren, in vergelijking met de tijd van de Grieken en Romeinen. Ze namen deel aan openbare feesten en banketten en hadden toegang tot een opleiding. Het was ook gebruikelijk dat ze konden lezen en schrijven.

Het graf werd gevonden op grond die toebehoorde aan de adellijke familie Torlonia, de rijkste bankiersfamilie van Rome in de 19de eeuw. De fresco’s bleven tot nu toe grotendeels aan het zicht onttrokken in hun privécollectie. “Dit is ons cultureel erfgoed. Dit is van groot belang voor onze wortels, voor ons land en het moet aan de staat toebehoren”, aldus Toniolo.

Op het land van de adellijke familie werden ook Griekse vazen, sieraden en Etruskische bronzen voorwerpen gevonden. Die werden destijds tegen betaling aan de archeologen gegeven. De inhoud van het graf werd daarna tentoongesteld op verschillende locaties, waaronder het Louvre in Parijs en het British Museum in Londen.

Nu, 160 jaar later, zijn de fresco’s en voorwerpen uit het graf allemaal te zien in Villa Giulia. De Italiaanse regering probeerde het graf al sinds 1921 in bezit te krijgen, om zo dit publieke erfgoed terug te brengen naar Italië. Waarom de aankoop zo lang op zich heeft laten wachten, is onduidelijk.

Het graf is de derde kostbare culturele aanschaf door het Italiaanse ministerie van Cultuur dit jaar. Eerder kocht het ministerie Antonello da Messina’s schilderij Ecce Homo voor ongeveer 14 miljoen euro. Ook betaalde het ministerie zo’n 30 miljoen euro voor een zeldzaam portret van Caravaggio waarop Maffeo Barberini, de latere paus Urbanus VIII, wordt afgebeeld.