Kabinet maakt zich op voor pittige begrotingszomer, maar Jetten is optimistisch

• Barbara Terlingen

  redacteur Politiek

Nee, hij had het niet afgestemd met zijn coalitiegenoten en ja, als minister van Sociale Zaken en D66-er mocht hij het best even zeggen, vond hij. Op de laatste dag voor het zomerreces gooide minister van Sociale Zaken Vijlbrief ineens een balletje op over de vermogensbelasting: “Het is geen taboe om het over een verhoging van die belasting te hebben”, zegt hij in het Financieele Dagblad(opent in nieuw venster).

Nu de hervormingen op de Sociale Zekerheid niet via een snellere verhoging van de AOW leeftijd gaan, moet Vijlbrief naar andere manieren kijken om te bezuinigen. Om oppositiepartij Pro en de vakbonden weer aan tafel te krijgen, kan zo’n uitspraak nooit kwaad.

Toch weet Vijlbrief ook wel dat regeringspartner VVD hier niets voor voelt. Een paar uur later bevestigt vice-premier en VVD-partijleider Yesilgoz dat ook bij de inloop van de laatste kabinetsvergadering voor de zomer. Ze wijst op de “duidelijke afspraken” in het coalitieakkoord. Als een partij het coalitieakkoord wil openbreken “dan horen we dat wel”.

Dat is nu volgens Vijlbrief niet aan de hand, maar hij vindt wel dat het minderheidskabinet met 66 zetels nu “de handen moet uitsteken” naar de sociale partners. “En daar horen geen taboes bij.”

Het is allemaal tekenend voor de situatie waarin het minderheidskabinet verkeert. Om tot meerderheden voor de begroting te komen, zal het kabinet deze zomer, richting Prinsjesdag, op zoek moeten naar steun van de oppositie.

Daarbij kan het kabinet ruw gezegd over links met Pro of over rechts met JA21, partijen met sterk verschillende wensen. Nog daaraan voorafgaand moeten de coalitiepartijen op één lijn komen en die hebben ook zo hun eigen wensen. Met de wetenschap dat er handreikingen naar oppositiepartijen moeten komen, deed in dit geval Vijlbrief een D66-duit in het zakje.

Over de noodzaak van hervormingen in de sociale zekerheid zijn VVD, D66 en CDA het eens. Om voorzieningen ook in de vergrijzende toekomst betaalbaar te houden, is afgesproken om te hervormen en dat binnen de begroting van sociale zaken op te lossen. Het zou niet op andere begrotingen of op toekomstige generaties moeten worden afgeschoven.

Die afspraken staan, van het openbreken is geen sprake, zegt ook premier Jetten. Hij krijgt er veel vragen over. Een Kamermeerderheid voor de bezuinigingen is niet in zicht. Hierover, en dus over de hele begroting, gaat het kabinet in augustus met partijen in gesprek, als de economische ramingen van het CPB bekend zijn.

Het kabinet wil daarbij nog altijd de hand uitsteken naar de oppositie en is ook bereid om plannen van die oppositie over te nemen, zegt Jetten. De vraag of het gezien interne coalitieverschillen, zoals over de vermogensbelasting, niet allemaal erg ingewikkeld wordt, beantwoordt hij ontkennend. Het kabinet “gaat niet met de problemen naar de oppositie toe”.

Met de sterk uiteenlopende wensen van oppositie en coalitiepartijen kan het een heel pittige zomer worden, maar Jetten straalt vooral vertrouwen uit.

Om zijn optimisme kracht bij te zetten, vat hij de afgelopen eerste maanden van het minderheidskabinet samen. Hij geeft toe dat het in het begin “misschien even wennen was”. Dat er ook nog gemeenteraadsverkiezingen en een campagne doorheen liepen, maakte het soms best “politiek spannend”.

Maar er werden “uiteindelijk grote stappen gezet op asiel en op stikstof,” zegt Jetten. In de samenwerking ziet hij oppositiepartijen die constructief meewerken, maar ook met eigen plannen kunnen komen. “Als je kijkt naar de stemmingen is er ook ruimte voor de oppositie om een punt te maken”.

Het kabinet werkt nu eerst aan een “nette basisbegroting” en gaat dan “op zoek naar steun bij de oppositie”. Dan zal het kabinet, op basis van de gesprekken met de oppositie, moeten we kijken of er afspraken moeten worden aangepast. “Maar dat kan alleen als alle drie de coalitiepartijen het daarover eens zijn.”

De kans dat er daarbij inderdaad iets aan de vermogensbelasting wordt veranderd, lijkt door het standpunt van de VVD klein. Vijlbrief denkt evenwel dat er iets moet gebeuren. “Als we de handen niet uitsteken naar de Tweede Kamer, komen we nooit tot bezuinigingen op de sociale zekerheid.”