NOS Nieuws
Vrijdag kondigde de Amerikaanse president Trump een deal met Rusland aan die miljoenen vaten diesel de wereldmarkt op moeten brengen. Maar kan Rusland die diesel wel leveren nu de Oekraïense president Zelensky zegt de aanvallen op Russische energiedoelen te hervatten?
Rusland maakt diesel door ruwe olie in raffinaderijen om te zetten in diesel. Oekraïne probeert die raffinaderijen plat te leggen met drone-aanvallen. Zoals Rusland andersom ook doet met de energie-infrastructuur in Oekraïne.
Sinds het uitbreken van de oorlog is de raffinagecapaciteit in Rusland behoorlijk afgenomen, blijkt uit een rapport(opent in nieuw venster) van The Oxford Institute for Energy Studies. Al snel na de Russische invasie, in februari 2022, begon Oekraïne vergeldingsaanvallen uit te voeren op de olie- en gasinfrastructuur in Rusland. De afgelopen tijd werd het tempo opgevoerd.
In de eerste helft van 2026 zijn 22 van de 34 raffinaderijen in Rusland aangevallen. Analisten schatten dat de raffinagecapaciteit van Rusland met 30 procent is afgenomen ten opzichte van voor de oorlog.
Rusland is de tweede grootste diesel-exporteur ter wereld, na de Verenigde Staten. Normaal heeft het land een overschot aan diesel, maar als gevolg van de beschadigde raffinaderijen ontstond in Rusland zelf een tekort aan olieproducten. Daarom besloot het Kremlin de export van olieproducten zoals benzine en recenter ook diesel te verbieden.
Uit gegevens van dataleverancier Kpler blijkt dat de export van diesel in september volledig stilstond, terwijl die een jaar eerder nog tussen de 1,5 en 2,5 miljoen ton per maand was.
Dat roept de vraag op of president Poetin de diesel-deal wel kan waarmaken. Met de overeenkomst zou Rusland deze maand 300.000 ton diesel leveren aan de VS, en dit zou later in het jaar oplopen tot wel 3 miljoen ton, omgerekend zo’n 21 miljoen vaten.
Of dat gaat lukken, hangt volgens Kpler-analist Ivan Rjabov af van hoe hard de raffinaderijen in Rusland de komende tijd geraakt zullen worden. Oekraïne lijkt zijn aanvallen recent meer te richten op datacenters dan op de olie-infrastructuur.
Rjabov denkt dat de dieselexport zeker in het begin weer op gang zal komen. “De omvang van de eerste levering ligt ver onder wat Rusland voor de oorlog exporteerde, dat kunnen ze zeker leveren.” Maar of dat ook geldt voor de grotere leveringen later dit jaar, is volgens Rjabov nog afwachten.
Wel heeft Rusland nog wat ‘zomerdiesel’ in de opslagen. Dat is diesel zonder anti-vriesmiddel. “Ik denk dat ze daar juist wel graag van af zouden willen”, zegt Lucia van Geuns, energiedeskundige bij het Haags Centrum voor Strategische Studies. Rusland schakelt in de herfst over van zomer- op winterdiesel, waardoor de zomerdiesel vrijkomt.
Toch is de export daarvan nog niet zo makkelijk. Van Geuns benadrukt dat ook havens een belangrijke rol spelen in de mogelijkheid om te exporteren. “Via de Zwarte en Baltische Zee verscheept Rusland olie en olieproducten, maar daar zie je dat Oekraïne nog steeds aanvallen uitvoert”, aldus van Geuns.
Het dieselakkoord roept van alle kanten weerstand op omdat daarmee de staatskas van Poetin wordt gefinancierd. De opbrengsten van olie en gas zijn een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor Rusland. Gemiddeld omvat de sector een vijfde van de totale omvang van de Russische economie.
“Olie is de melkkoe voor het land”, zegt Morena Skalamera, universitair docent Rusland-studies aan de Universiteit Leiden. “Andere landen zoals China, Turkije en India kopen nog veel olie van Rusland.”
Het wegvallen van de export van olie en olieproducten in 2026 is volledig gecompenseerd door hogere olieprijzen als gevolg van de Iran-oorlog, zeggen onderzoekers van het bovengenoemde rapport van The Oxford Institute for Energy Studies.
“Rusland profiteert enorm van geopolitieke onrust”, zegt Skalamera. Daarmee lijkt de Russische oorlogseconomie nog volop te draaien. “Op de lange termijn zullen de aanvallen wel degelijk impact hebben op de Russische economie, maar die valt nu nog lang niet om.”
De diesel-deal met Trump lijkt voor Poetin vooral een politieke overwinning. Het gaat om een klein bedrag, maar dat gaat wel direct naar het financieren van de oorlog tegen Oekraïne. Op lagere prijzen aan de pomp hoeven consumenten ook niet gauw te rekenen, zegt energiedeskundige Van Geuns. “Omdat het op wereldwijd niveau maar om een kleine hoeveelheid diesel gaat zal de prijs, aan de pomp niet snel naar beneden gaan.”
