NOS Nieuws
Op Sint-Eustatius heeft koning Willem-Alexander het historische saluut aan de Verenigde Staten van 250 jaar geleden herdacht. Maar voor veel eilandbewoners is 16 november vooral Statia Day: een feest van hun eigen cultuur en geschiedenis. Op het eiland is steeds meer aandacht voor mensen die zich hebben verzet tegen de slavernij.
Vlak bij Fort Oranje, waar in 1776 de Amerikaanse vlag met kanonschoten werd begroet, is dit weekend een muurschildering onthuld van Thomas Dupersoy en andere leiders van de slavenopstand van 1848. Hun portretten hangen nu in Oranjestad, vlak bij de plek waar de koning het Amerikaanse saluut herdacht.
Op 16 november 1776 voer het Amerikaanse oorlogsschip Andrew Doria de haven binnen. Het bracht een saluut, dat op bevel van de Nederlandse gouverneur Johannes de Graaff vanaf Fort Oranje werd beantwoord. Dat geldt als de eerste buitenlandse erkenning van de Amerikaanse vlag, enkele maanden na de onafhankelijkheidsverklaring.
Sint-Eustatius was destijds een belangrijke handelshaven. Via het eiland kwamen wapens, buskruit en voorraden bij de Amerikaanse opstandelingen terecht. Vandaag werd die geschiedenis herdacht met toespraken, vlaggen en het naspelen van de saluutschoten. Ook de Amerikaanse ambassadeur Joe Popolo was aanwezig. Premier Rob Jetten zegde zijn bezoek af vanwege de politieke crisis in Den Haag.
De viering ligt bij een groot aantal Statianen gevoelig. Terwijl de Amerikanen hun vrijheid bevochten, leefden op Sint-Eustatius duizenden mensen in slavernij. De gouverneur die het saluut liet beantwoorden, was zelf slavenhouder. Het eiland was bovendien een knooppunt in de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen.
De St. Eustatius Afrikan Burial Ground Alliance, onder leiding van Kenneth Cuvalay, noemt het jubileum vooral een Nederlands-Amerikaanse aangelegenheid. De organisatie vroeg om de internationale herdenking in Den Haag te houden. Ook vindt ze dat inwoners geen inspraak hebben gehad.
De Nederlandse regering bestrijdt dat. Volgens Den Haag bepaalt Sint-Eustatius zelf hoe Statia Day wordt gevierd en is de koning er te gast.
Willem-Alexander sprak op Fort Oranje ook over het slavernijverleden. Hij herinnerde aan de duizenden Afrikanen die onder mensonterende omstandigheden op het eiland aankwamen. “Voor hen geen saluut bij aankomst”, zei hij.
De koning verwees naar onderzoek dat hij zelf liet uitvoeren naar de rol van zijn voorouders. Daaruit blijkt dat Nederlandse stadhouders en koningen kolonialisme en slavernij eeuwenlang actief ondersteunden. Hij zei zich verbonden te voelen met Statianen die de gevolgen daarvan nog ervaren.
De opstand van 12 juni 1848 krijgt tegenwoordig veel aandacht op Sint-Eustatius. Thomas Dupersoy en vijf tot slaaf gemaakte mannen kwamen toen in verzet tegen het koloniale gezag. Ze eisten vrijheid, betere voedselrantsoenen en kortere werkdagen. De opstand werd met geweld neergeslagen.
Hun geschiedenis wordt ook verteld in het geïllustreerde kinderboek Courage on Golden Rock, dat afgelopen weekend werd gepresenteerd. De auteurs beschrijven de verzetsstrijders als mensen met eigen talenten en verlangens. Joseph leert lezen, Prince kent de werking van de suikermolen en Abraham geeft anderen moed met zang en verhalen. Mother Betsy brengt vrouwen samen om het verzet te steunen. Het boek combineert historische gebeurtenissen met verhalende scènes.
Afgelopen vrijdag werden bovendien de stoffelijke resten van 69 voorouders uit de slavernijperiode herbegraven. Hun graven waren in 2021 bij archeologisch onderzoek geopend. Dat leidde tot protesten. De betrokken Statianen wilden dat hun voorouders opnieuw een waardige rustplaats kregen en dat zij voortaan zelf betrokken worden bij besluiten over hun erfgoed.
Voor de Statianen is 16 november allang niet meer alleen de dag van het Amerikaanse saluut. Statia Day is hun eigen feestdag geworden, waarop ze hun cultuur, muziek, geschiedenis en vooral hun mensen vieren. Het hele weekend zijn er festiviteiten geweest. Op grote muurschilderingen in Oranjestad worden ook oudere eilandbewoners geëerd die veel voor de gemeenschap hebben betekend. De koning fietste vandaag langs deze portretten.
De belangstelling voor de eigen verzetshelden is niet uniek voor Sint-Eustatius. Ook op de andere Caribische eilanden en in Suriname wordt de slavernijgeschiedenis opnieuw onderzocht en verteld. Daarbij krijgen de mensen die zich tegen hun onderdrukking verzetten meer aandacht.
Veel van wat we over deze mensen weten, komt uit archieven van koloniale bestuurders, plantagehouders en rechtbanken. Daarin werden opstandelingen vaak beschreven als misdadigers en onruststokers. Historici lezen die documenten nu ook vanuit het perspectief van de mensen die werden onderdrukt. Daarbij gebruiken ze mondeling overgeleverde verhalen, kerk- en plantageregisters en archeologische vondsten. Mensen die destijds door het koloniale gezag werden vervolgd, worden nu geplaatst in het perspectief van het verzet en geëerd als vrijheidsstrijders.
Op Sint-Eustatius gebeurt dat met muurschilderingen, boeken en herdenkingen. De zes mannen van de opstand van 1848 krijgen daarmee een plaats naast de historische figuren die al eeuwen worden herdacht.
Ook de koning besteedde aandacht aan het slavernijverleden en de betrokkenheid van zijn eigen voorouders. Maar de kritiek van de Alliance gaat niet alleen over de inhoud van de herdenking. Cuvalay wil dat Statianen zelf kunnen beslissen welke verhalen worden verteld en wie op hun nationale feestdag wordt geëerd.












