Meer locaties, meer bezoekers en meer leden: bibliotheek zit in de lift

• Thomas Michel

  redacteur Online

Terwijl de leesvaardigheid van jongeren de laatste jaren is gedaald, is de bibliotheek juist populairder geworden onder jongeren en jongvolwassenen. Uit cijfers van de KB nationale bibliotheek en het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat het aantal bibliotheekleden in de leeftijd van 18 tot 30 jaar in 2025 met ruim een vijfde is toegenomen.

Naast een uitleenpunt voor boeken wordt de bibliotheek steeds meer een plek waar mensen tijd doorbrengen, leren en zich laten informeren, zegt directeur Klaas Gravesteijn van de Vereniging van Openbare Bibliotheken. De KB nationale bibliotheek noemt de vestigingen verspreid over het land “publieke huiskamers waar iedereen welkom is” – ook zonder abonnement.

Bibliotheken vervullen ook in toenemende mate een maatschappelijke rol. In veel vestigingen zijn informatiepunten ingericht, waar mensen terecht kunnen met vragen over bijvoorbeeld de digitale overheid, financiën en inburgering. Ook worden er activiteiten en taallessen georganiseerd. Ruim 360.000 mensen kwamen via die dienstverlening in aanraking met de bibliotheek.

In totaal organiseerden bibliotheken vorig jaar ruim 400.000 activiteiten, van leesclubs en debatten tot workshops over AI en burgerschap. Mede dankzij die activiteiten weet de bibliotheek mensen aan zich te binden, zegt Gravesteijn. Niet alleen onder jongvolwassenen steeg het aantal leden, ook meer kinderen werden lid. In totaal hebben 3,8 miljoen mensen in Nederland een abonnement.

Dat de bibliotheek meer bezoekers trekt heeft volgens de KB nationale bibliotheek ook te maken met de toename in het aantal vestigingen. Vorig jaar kwamen er 35 bibliotheekvestigingen bij, waardoor het totale aantal locaties in 2025 uitkwam op 1283.

Dat is het hoogste aantal sinds 2014, wat gold als een zwaar jaar voor bibliotheken en een dieptepunt in het aantal vestigingen. De laatste jaren werd meermaals extra geld uitgetrokken voor bibliotheekvoorzieningen. Daardoor konden tientallen nieuwe vestigingen worden geopend en andere gemoderniseerd.

Volgens Gravesteijn hebben bibliotheken dankzij deze investeringen en de Bibliotheekwet uit 2015 “de weg omhoog gevonden”. In die wet werd duidelijker vastgelegd wat de taken en verantwoordelijkheden van de bibliotheek zijn.

Het aantal leden is mede toegenomen doordat 76 procent van de bibliotheken korting geeft of gratis abonnementen aanbiedt aan mensen boven de 18 jaar, blijkt uit het rapport. Voor kinderen is lid zijn altijd gratis. De bibliotheek speelt dan ook een belangrijke rol in leesbevordering: het stimuleren van lezen en vergroten van leesplezier bij kinderen en jongeren, maar ook volwassenen.

Staatssecretaris Tielen van Onderwijs vindt het “goed nieuws dat de bibliotheek in de lift zit”. Dinsdag uitte ze nog haar zorgen over de dalende leesvaardigheidscijfers uit het PISA-rapport. Ze prijst de bibliotheek als plek waar kinderen en volwassenen hun leesplezier en de leesvaardigheid kunnen vergroten. Dat is belangrijk, “want taal heb je nodig voor alles”, aldus Tielen.

Naast alle activiteiten binnen én buiten de vestingen blijft de bibliotheek bovenal een uitleenpunt voor boeken, met in totaal een collectie van 22,9 miljoen fysieke boeken. Die variëren van kinderboeken en young adult tot stripboeken en boeken in makkelijke taal.

Ook de Bibliotheek op school heeft met 6,9 miljoen boeken een grote collectie. Daar was een stijging in het aantal uitleningen te zien: dat liep in 2025 met 7 procent op naar 8,5 miljoen.

De bibliotheek biedt ook boeken aan die mensen kunnen lezen of luisteren op hun telefoon of e-reader. De online bibliotheek groeide het afgelopen jaar met ruim 10 procent tot 763.000 accounts.

Ronald Huizer van de KB nationale bibliotheek noemt de online bibliotheek een aanvulling op de fysieke. “Mensen willen zelf kunnen kiezen wat bij ze past. Lezen gebeurt allang niet meer alleen op papier”, zegt hij. “De groei van de online bibliotheek laat zien dat steeds meer mensen die mogelijkheden weten te vinden.”