Met nieuw ‘liberaal manifest’ gaat VVD op zoek naar zichzelf

• Wilma Borgman

  politiek verslaggever

Een nieuw Liberaal Manifest dat morgen op een congres van de VVD besproken wordt, moet weer richting geven aan de koers van de partij. Het is opgesteld met behulp van een breed scala aan betrokkenen: een klankbordgroep en de fracties in de Tweede Kamer, de Eerste Kamer en het Europees Parlement.

Daardoor is het stuk “geworteld in de vereniging als geheel”, staat op de website van de VVD. Een dergelijk stuk was nodig om inhoudelijke redenen: het vorige stuk dateert uit 2005 en gaf antwoord op vraagstukken van die tijd, zoals democratisering en de kloof tussen politiek en samenleving.

In het nieuwe manifest gaat het daar niet over, maar juist wel over geopolitieke onrust en kunstmatige intelligentie. Daarmee moet de partij weer ideologisch kleur op de wangen krijgen na alle compromissen in kabinetten die ervoor zorgden dat het verhaal van de VVD verwaterd was.

Het stuk heeft duidelijk ook een ander doel. De partij viel de laatste jaren uit elkaar in kampen die steeds meer tegenover elkaar stonden. Het rechterdeel van de partij werd steeds ongelukkiger vanwege het veronderstelde D66-gehalte van het beleid van de laatste kabinetten-Rutte. Toen daarna het rechtse kabinet-Schoof werd geformeerd was juist de andere kant verdrietig. De samenwerking met de PVV druiste in tegen de liberale beginselen, vonden ze aan die kant.

De VVD heeft altijd stromingen gekend, maar de laatste jaren organiseerden die zichzelf nadrukkelijk en polariserend. Op rechts ontstond Klassiek Liberaal, een paar jaar later organiseerde de linkerkant zich in De Nieuwe VVD. De kampen verweten elkaar erg links te zijn of juist te rechts.

Het manifest moet ze weer samenbrengen onder de liberale paraplu. Over beginselen en liberale uitgangspunten zijn alle VVD’ers het immers snel eens, denkt de kerngroep die de totstandkoming heeft begeleid. Begrippen als vrijheid, verantwoordelijkheid, wederkerigheid, verdraagzaamheid en sociale rechtvaardigheid spreken alle VVD’ers aan en vormen het begin van dit nieuwe manifest.

In 26 pagina’s wil het stuk antwoord geven op de vraag hoe een liberaal Nederland er in 2048 uit moet zien, het jaar dat de partij zelf 100 jaar hoopt te bestaan.

Heel concreet is het daarom niet. Geen zinnen over asielinstroom of woningbouw, want die problemen zijn in 2048 misschien wel opgelost. Wel zinnen over hoe migranten onderdeel kunnen worden van die liberale samenleving in 2048. “Voor het versterken van de liberale democratie is het nodig dat nieuwkomers de liberale en democratische waarden aanvaarden en respecteren”, staat er.

Over een ander belangrijk politiek thema, klimaatbeleid, stelt het stuk: “Daarnaast vraagt klimaatverandering dat we meer verantwoordelijkheid nemen voor de neveneffecten van onze productie en ons gedrag”. Dit soort uitgangspunten moet de basis worden voor verkiezingsprogramma’s waarin ze concreet worden uitgewerkt.

De verwachting is dat het stuk aangenomen zal worden. Zijn daarmee de kloven overbrugd? Wel als het gaat over die basale beginselen. Maar zo gauw er wordt gesproken over de spreidingswet, klimaatmaatregelen of samenwerken met Pro zijn de meningsverschillen meteen weer duidelijk.

Die hoor je op VVD-congressen bij de koffiebar, in de lunchpauze en bij de bitterballen. Maar in de zaal zijn VVD’ers zich terdege bewust van de beeldvorming en geven ze hun leider, wie dat dan ook is, het ene applaus na het andere.