Na verlenging op verlenging nu echt de laatste show van Soldaat van Oranje

• Hieke Dijkstra

  redacteur Binnenland

Na bijna zestien jaar en verlenging op verlenging valt dit weekend definitief het doek voor de musical Soldaat van Oranje. De langstlopende musical van Nederland stopt na bijna 4000 voorstellingen, die werden gezien door meer dan vier miljoen bezoekers.

De musical vertelt het waargebeurde verhaal van verzetsstrijder Erik Hazelhoff Roelfzema, die tijdens de Tweede Wereldoorlog als Engelandvaarder naar Londen vluchtte, van daaruit zendapparatuur naar Nederland smokkelde en als piloot betrokken was bij bombardementen op Duitsland.

De rol werd in al die jaren door maar liefst 31 acteurs vertolkt. De eerste die dat deed was Matteo van der Grijn, die er met trots op terugkijkt. “Het was fantastisch om samen met regisseur Theu Boermans vanaf het begin deze voorstelling neer te zetten en te maken met elkaar. Dat hij daarna nog bijna zestien jaar is gespeeld, is absurd.”

Voor de musical werd een nieuwe theatervorm in het leven geroepen, waarbij de 1100 bezoekers per voorstelling 360 graden meedraaien naar het decor. Op Vliegkamp Valkenburg in Katwijk werd een theaterhangar speciaal daarvoor gebouwd.

“Dat vergde een nieuwe manier van spelen”, zegt Van der Grijn. “Als acteur moest je niet verdwijnen op het grote podium, daarom moest je meer geven met je stem en goed kunnen articuleren.”

Voor producent Fred Boot is het einde een bitterzoet besluit. Hij is vanaf het begin nauw bij de musical betrokken. “In 2003 stuurde ik mijn eerste e-mail naar Erik Hazelhoff Roelfzema. Nu, 23 jaar later, zijn we op dit punt beland.”

Bij het grote publiek werd Soldaat van Oranje ook bekend door de reclames met de slogan: ‘De voorstelling die geschiedenis schrijft, nu verlengd tot …’. Jarenlang werd de speelperiode opnieuw verlengd. “Een soort Heintje Davids”, zegt Boot. “Mensen dachten dat we al vaker waren gestopt. Dat hebben we nooit gezegd, maar nu is het echt voorbij.”

Boot wilde met de musical een verhaal vertellen dat volgens hem dreigde te verdwijnen. “Jongere generaties moesten begrijpen wat de oorlog betekende voor hun ouders en grootouders. We vertelden de oorlog van generatie op generatie. Na afloop stelden kinderen hun ouders vragen. Zo ontstond het gesprek waar we op hoopten.”

Van der Grijn liep steevast na afloop van de voorstelling de foyer in om de reacties van het publiek op te halen en met bezoekers in gesprek te gaan. “Ik hoorde daar altijd bijzondere anekdotes, ook van veel mensen die de oorlog hadden meegemaakt.”

Volgens Boot is die inhoud altijd leidend gebleven, ondanks het grote succes. “We hebben ons nooit laten leiden door de commerciële kant. Het verhaal stond altijd voorop.”

Daar is regisseur Theu Boermans het mee eens: “Het verhaal was een soort hybride vorm tussen theater, film en musical, mede door het draaiende theater.” Volgens hem is de musical altijd actueel gebleven. “Het verhaal is polarisatie overstijgend, het is een verhaal dat verbindt en ons eraan herinnert hoe gebrekkig en kwetsbaar de vrijheid die we hebben is.”

Vandaag spelen de acteurs de laatste voorstelling voor publiek en genodigden, zondagmiddag wordt de allerlaatste voorstelling in besloten kring gespeeld.