NOS Nieuws•
Na de Tweede Wereldoorlog vond grootschalig geweld plaats in Nederlandse interneringskampen waar mensen vastzaten die werden beschuldigd van oorlogsmisdaden en samenwerken met de Duitsers. Dat blijkt uit nieuw onderzoek naar een archief dat al sinds 2023 openbaar is.
In de documenten is te lezen hoe mensen in het kamp dagelijks vernederd, mishandeld en misbruikt werden door bewakers. “De details in deze archieven zijn schokkend”, vertelt historicus Ewoud Kieft. “Het gaat om erg sadistisch geweld.”
In zijn artikel voor het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies noemt Kieft talloze voorbeelden van de gruwelijke daden. Zo werden gedetineerden in prikkeldraad gewikkeld, gedwongen om wormen te eten of simpelweg doodgeschoten of -geslagen. Vrouwen werden verkracht en aangerand en zwangere vrouwen werden in hun buik geschopt.
Persoonlijk geweld
Het is moeilijk te zeggen hoeveel mensen er vlak na de oorlog precies in de kampen zaten, maar naar schatting van het NIOD ging het om zo’n 140.000 tot 200.000 mensen. Onder de gevangenen waren SS’ers en collaborateurs, maar ook mensen die onterecht gearresteerd waren, bijvoorbeeld omdat ze toevallig een Duitse achternaam hadden.
Soms was het geweld gericht op de gehele groep gedetineerden, maar er was ook sprake van geweld dat heel persoonlijk was, vertelt Kieft. “Bijvoorbeeld bij oorlogsmisdadigers die heel veel verzetsmensen verraden hadden, dan zie je geweld dat echt puur wraak is. Vaak door mensen die er persoonlijk bij betrokken waren.”
Archiefbeelden van de interneringskampen:
-
De gedetineerden wachtten hun berechting af in de strafkampen (Strafkamp Vught) -
De gevangenen moesten elkaar scheren (Strafkamp Vught) -
Gedetineerden worden schoongespoten (Kamp Laan 1914) -
Twee gevangenen zijn aan het werk op het kamp (Strafkamp Vught)
Kieft kwam het archief op het spoor toen hij onderzoek deed naar een andere zaak. Hij stuitte op honderden verhoren van gedetineerden die in kampen hadden vastgezeten. De verhoren waren onderdeel van een parlementaire enquête die na de Tweede Wereldoorlog werd gehouden, maar de uitkomsten verdwenen vervolgens grotendeels in het archief. Een klein eindrapport was het resultaat van een jaar onderzoek naar het geweld.
“Ik denk dat ik de tweede ben die de stapels heeft doorgewerkt”, zegt Kieft. Op de vraag waarom de documenten zolang onopgemerkt zijn gebleven, heeft de historicus geen antwoord. “Wie hierachter heeft gezeten en of het een bewuste keuze is geweest, heb ik niet kunnen vinden.”
Vernederen en ontmenselijken
Dat er in de interneringskampen geweld werd gebruikt door bewakers was al bekend, maar de schaal waarop dit gebeurde komt nu pas aan het licht. Volgens Kieft laat het ontdekte materiaal zien hoe wijdverspreid het geweld was en dat het op dagelijkse basis plaatsvond. Ook geven de details van de verhoren weer dat het geweld bedoeld was om te “vernederen” en “ontmenselijken”.
Historicus Kieft vindt dat de archieven vooral duidelijk maken dat de situatie na de oorlog anders was dan veel mensen dachten. “In Nederland hebben we heel lang gedacht dat met de bevrijding alles weer helemaal werd zoals vroeger, voor de oorlog. Dit archief laat zien dat het geweld toch nog achter gesloten deuren voortwoekerde in de samenleving.”
