Nobelprijs voor Scheikunde voor onderzoek naar gespiegelde moleculen

De Nobelprijs voor Scheikunde gaat naar de Fransman Henri Kagan en de Japanner Kenso Soai. Zij deden onderzoek naar de ontdekking van “niet-lineaire effecten en autokatalyse in asymmetrische organische synthese”.

In iets begrijpelijker Nederlands: sommige moleculen bestaan in twee varianten, die elkaars spiegelbeeld zijn. Als moleculen de ene kant op gedraaid staan, kunnen ze een andere werking hebben dan als ze de andere kant op gedraaid staan. En dat terwijl ze dezelfde samenstelling hebben.

Wetenschappers noemen dat linkshandig en rechtshandig. Zo is er het voorbeeld van een hoestremmer, die als de moleculen omgedraaid staan een pijnstiller is. “Geneesmiddelen kunnen de ene kant op het gewenste effect hebben, maar de andere kant op hebben ze misschien geen werking of zijn ze zelfs schadelijk”, stelt het comité(opent in nieuw venster).

Kagan (95) en Soai (76) hebben ontdekt hoe dat precies werkt. Kagan zette de eerste stap met zijn onderzoek uit 1986, waarin hij chemische reacties wist te manipuleren. Soai borduurde daarop voort. In 1995 ontdekte hij een chemische reactie waarbij slechts een van de twee spiegelbeelden werd gevormd.

In de serie Breaking Bad legde scheikundedocent Walter White dit principe ook al eens uit:

Volgens het Nobel-comité hebben Kagan en Soai een oplossing gevonden voor een “chemisch mysterie” van meer dan een eeuw oud. “De chemische reacties die zij hebben ontwikkeld, zijn spectaculair.”

Soai, verbonden aan de Tokyo University of Science, hoorde het nieuws toen hij aan het winkelen was. Hij noemt het een van de mooiste dagen van zijn leven.

De winnaars krijgen naast de eeuwige roem ook een bedrag van omgerekend ruim een miljoen euro, dat ze met zijn tweeën moeten delen. Ze mogen het geld uitgeven aan wat ze maar willen.

De Nobelprijs voor Scheikunde ging vorig jaar naar een Japanse, Britse en Amerikaans-Jordaanse onderzoeker. Zij deden onderzoek naar zogenoemde metaalorganische raamwerken. Dat zijn een soort sponzen die fruit langzamer kunnen laten rijpen en PFAS uit water kunnen scheiden.

Later deze week worden nog de Nobelprijs voor Literatuur en de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt. Volgende week volgt dan nog de Nobelprijs voor Economie, hoewel dat eigenlijk geen echte Nobelprijs is, omdat die niet door Alfred Nobel zelf is bedacht. De Nobelprijs voor Economie wordt pas sinds 1969 uitgereikt, de andere al sinds 1901.