Oekraïne pakt initiatief in oorlog, ‘maar zal niet plots dit jaar winnen’

Met de ogen van de wereld gericht op het Midden-Oosten lijkt Oekraïne momentum te krijgen in de strijd tegen de Russische invasie. De opmars van het Russische leger is vorige maand nagenoeg tot stilstand gekomen. Op een aantal plekken aan het front heeft Oekraïne het initiatief overgenomen.

Dankzij de massale productie van drones weet Oekraïne Russische oliedepots te treffen en kleine gebieden in Oost-Oekraïne te heroveren. Bovendien is er door de oorlog in het Midden-Oosten wereldwijd interesse in Oekraïense expertise.

“Ondanks deze successen is het echter niet zo dat we dit jaar kunnen verwachten dat Oekraïne plots de oorlog wint”, zegt defensie-expert Michelle Haas. “De inzet van Kyiv blijft om de verliezen en kosten aan Russische zijde zo hoog mogelijk te maken.”

De bloedige slijtageslag gaat door zolang president Poetin volhoudt. Oekraïne kan steeds meer leunen op zijn eigen wapenindustrie, maar blijft afhankelijk van hulp uit het Westen. Tegelijkertijd kampt het Oekraïense leger met een groot tekort aan manschappen door dienstweigering, desertie en weerstand tegen gedwongen mobilisatie.

Aan het front lijkt het Oekraïense leger echter voorlopig in het voordeel. Afgelopen week zei minister Sybiha van Buitenlandse Zaken dat Oekraïne aan het gehele front de sterkste is. Volgens de Amerikaanse denktank Institute for the Study of War (ISW) is het beeld niet zo zwart-wit, maar heeft Oekraïne de afgelopen maanden wel de grootste terreinwinst geboekt van de afgelopen twee jaar.

De afgelopen maanden zou in Oost-Oekraïne een gebied van zo’n 400 vierkante kilometer zijn bevrijd. Dat is ruim twee keer de oppervlakte van de gemeente Amsterdam. Rusland zou op andere plekken weer wat zijn opgerukt, maar alles bij elkaar stokt de Russische opmars, zegt het ISW.

Het zijn voorzichtig optimistische berichten voor Oekraïne. De realiteit is ook dat miljoenen Oekraïners inmiddels in hun vijfde oorlogsjaar zitten. Nog altijd zijn er dagelijks Russische aanvallen op Oekraïne met burgerslachtoffers tot gevolg en is de Oekraïense energie-infrastructuur hard geraakt. Sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis is de militaire hulp uit Amerika nagenoeg opgedroogd.

“Maar je ziet dat de Oekraïners aan het front beter hun mannetje staan, ondanks het feit dat de VS bijna niks meer levert”, zegt defensie-expert en voormalig luchtmachtofficier Patrick Bolder. “Ook diep in Rusland weten ze steeds vaker toe te slaan, vooral tegen olie-infrastructuur. Mede daardoor kan Rusland niet goed profiteren van de hoge olieprijzen vanwege de oorlog in het Midden-Oosten.”

De belangrijkste aanleiding voor het recente succes is het innoveren van de eigen defensie-industrie, met name op het gebied van onbemande toestellen. “Daarin lopen ze ver voor op de Russen”, weet Bolder. De Oekraïense autoriteiten stellen dat ze inmiddels vier miljoen drones per jaar maken. Ook het Russische leger heeft enorm geïnvesteerd in de productie van drones, maar er zijn geen statistieken over bekendgemaakt.

Het grootste deel van de slachtoffers aan het front komt om het leven door drones. Oekraïne heeft zich als doel gesteld om met de drones elke maand meer Russische militairen te doden dan Moskou kan rekruteren. “Dat is wel iets van de lange adem”, zegt Bolder. “Maar je gaat wel zien dat het ervaringsniveau van de Russen aan het front minder wordt en ze dan ook minder hard kunnen terugslaan.”

Tegelijkertijd zijn er in Europa zorgen over het Oekraïense tekort aan militairen. Vorig jaar nam het aantal gesneuvelde Oekraïense militairen relatief harder toe dan het aantal gedode Russische militairen, zo meldde de Militaire Veiligheidsdienst MIVD onlangs in zijn jaarverslag. “Deze verhouding is voor Oekraïne ongunstig, omdat het, in tegenstelling tot Rusland, niet of nauwelijks in staat is deze verliezen aan te vullen”, aldus de MIVD.

Drones en robots moeten een uitkomst bieden en Oekraïne verkoopt die inmiddels ook aan het buitenland. Onder meer landen in het Midden-Oosten en de VS hebben recentelijk Oekraïense drones gebruikt tijdens de oorlog met Iran. Zo worden, hoewel president Trump zegt “meer kennis van drones te hebben dan wie dan ook”, Amerikaanse legerbases beschermd met de Oekraïense dronetechnologie. “President Zelensky heeft de kaarten in handen”, zegt Bolder.

Ook internationaal gezien lijken de Oekraïners dus de wind in de zeilen te hebben. “Ze hebben zelf veel te bieden nu”, beaamt geopolitiek analist Haas, maar Oekraïne blijft afhankelijk van internationale steun. “Zowel financieel als voor bepaalde wapensystemen, zoals luchtafweer.” Gelukkig voor Kyiv werd vorige week, na een maandenlange blokkade door Hongarije, een EU-lening van 90 miljard euro goedgekeurd.

“Je weet nooit hoe het loopt”, zegt Bolder. “Maar zolang Rusland niet kan profiteren van de gestegen olieprijzen, Oekraïne beter blijft innoveren en president Trump niks geks doet richting Rusland en Oekraïne, is dit moeilijk vol te houden voor Moskou.”