Onzichtbare dreiging in Gaza: onontplofte oorlogsresten maken vele slachtoffers

• Lennard Swolfs

  correspondent Israël en Palestijnse Gebieden

In Gaza dreigt naast de Israëlische bombardementen en besmettelijke ziekten nog een gevaar, eentje dat minder zichtbaar is: onontplofte oorlogsresten. De niet-ontplofte explosieven die na jarenlang oorlog voeren door het hele gebied liggen, hebben al honderden slachtoffers gemaakt.

Volgens de VN-organisatie die zich bezighoudt met mijnen en onontplofte explosieven (UNMAS) zijn er sinds het begin van de Gaza-oorlog al zeker 1200 mensen gedood of gewond geraakt door onontplofte munitie. Bijna de helft van hen is kind.

Eén van die slachtoffers is de 16-jarige Mohammed Surour. Een explosief ging af bij hem in de buurt. “Toen ik wakker werd, lag ik in het ziekenhuis”, vertelt hij. “Allebei mijn benen zijn geamputeerd, ik ben aan één oog blind en ik raakte deels verlamd.”

Dat heeft niet alleen zijn eigen leven drastisch veranderd, maar ook dat van zijn familie. “Ik zorgde voor het huishouden en ons gezin. Ik haalde water en hulpgoederen en ik ging naar de markt voor brandhout voor het vuur. Nu heeft mijn familie zelfs al moeite om überhaupt aan water te komen.”

Het Internationale Rode Kruis geeft voorlichting aan inwoners van Gaza om ze te informeren over onontplofte oorlogsresten. Die bijeenkomsten zijn in principe bedoeld voor alle inwoners van Gaza, maar de hulporganisatie richt zich vooral op tieners.

“Deze groep is vaak moeilijk te bereiken en te beïnvloeden”, vertelt coördinator Andy Wheatley. “Ze vervelen zich vaak, zijn nieuwsgierig en hebben alle tijd. Dus ze komen op veel plekken, ongeacht of het veilig is.”

De VN-organisatie UNMAS heeft tot nu toe meer dan duizend gevaarlijke voorwerpen geïdentificeerd. Dat komt neer op één explosief op elke 600 meter. Hoeveel onontplofte voorwerpen er precies in de Gazastrook liggen, is lastig in te schatten.

Ook Wheatley heeft geen exacte cijfers. “Daar zullen we waarschijnlijk nooit achter komen. Wat we wel weten, is dat er door het hele gebied is gevochten en dat er enorm veel munitie is die niet is afgegaan zoals bedoeld. Die ligt onder het puin of in gebieden waar mensen mogelijk naar terugkeren.”

Het Internationale Rode Kruis maakt zich vooral zorgen over de wederopbouwfase in Gaza. Zo ver is het voorlopig nog niet, maar de organisatie waarschuwt alvast. “Als erop grote schaal puingeruimd wordt, kunnen voorwerpen die onder het puin liggen verstoord raken en mogelijk exploderen.”

Volgens de hulporganisatie zou het opruimen van de niet-ontplofte oorlogsresten de beste oplossing zijn, maar het lukt niet om de juiste apparatuur Gaza in te krijgen. Israël bepaalt wat wel en wat niet naar binnen mag.

“Het verkrijgen van toestemming is op dit moment erg lastig”, zegt Wheatley. “Het is niet mogelijk om speciale apparatuur aan te voeren. Dat betekent dat het verwijderen van de voorwerpen niet mogelijk is. Daarom moeten we ons richten op risicobeperking door middel van bewustwordingssessies.”

Voor de 16-jarige Mohammed Surour komt deze voorlichting te laat. Hij wacht momenteel op toestemming van Israël om Gaza te verlaten voor een speciale behandeling in het buitenland.

“Mohammed zou binnen een maand weer genezen moeten zijn”, vertelt zijn arts Arafat Abu Mashayekh. “Maar door het gebrek aan eiwitten, voedingssupplementen en gezonde voeding helen zijn wonden niet. De wonden vereisen enkele plastisch-chirurgische ingrepen voordat de prothese kan worden aangemeten.”

De behandeling die Mohammed daarvoor nodig heeft, is alleen in het buitenland beschikbaar. Daartoe is een verzoek ingediend, maar de Israëlische autoriteiten hebben dat tot nu toe niet goedgekeurd.