Opera over Peter van Pels in Osnabrück, meer dan vriendje van Anne Frank

• Lambert Teuwissen

  redacteur Online

Honderd jaar na zijn geboorte gaat in zijn geboortestad Osnabrück een opera in première over Peter van Pels, de onderduiker uit het Achterhuis. Het muziekstuk moet laten zien dat hij meer was dan alleen het eerste vriendje van Anne Frank. “De uitdaging was om hem zijn eigen stem te geven.”

“Peter van Pels is een beroemd figuur dankzij het dagboek, maar weinig mensen weten dat hij uit Osnabrück komt”, zegt initiatiefnemer Ulrich Mokrüsch, artistiek directeur van het Theater Osnabrück. “Zelfs in de stad zelf weten maar weinig mensen dat.”

Peter van Pels werd er in 1926 geboren, 80 kilometer van de grens met Nederland. Uit angst voor het opkomende nazisme verhuisde het Joodse gezin in 1937 naar Amsterdam, waar zijn vader Hermann voor Otto Frank ging werken. In 1942 doken ze samen met de Franks en tandarts Fritz Pfeffer onder in het Achterhuis aan de Prinsengracht.

De opera gaat expres verder dan alleen het stuk dat door Anne Frank werd vastgelegd. Een fictief verhaal, omdat er nauwelijks details over zijn leven voor en na het Achterhuis bekend zijn. Zo bestaat er maar één foto uit zijn tijd in Amsterdam.

“Het was belangrijk voor ons om een breder verhaal te vertellen dan alleen dat uit het dagboek. Dat is het cruciale verschil: het is het hele verhaal, van Osnabrück, via zijn onderduikadres in Amsterdam helemaal tot Auschwitz en Mauthausen, tot aan zijn dood.”

Peter van Pels overleed aan alle ontberingen die hij had meegemaakt op 10 mei 1945, vijf dagen na de bevrijding van het concentratiekamp. Zijn ouders waren al maanden eerder door de nazi’s vermoord. Anne’s vader Otto was de enige van de acht onderduikers die de oorlog overleefde.

Opera is volgens Mokrüsch de ideale kunstvorm om dit tragische verhaal te vertellen. “De grootsheid en schoonheid van deze vertelvorm doen recht aan de omvang van het onderwerp”, meent hij. “Het is niet een saaie geschiedenisles die je uit morele verplichting moet doorstaan omdat het zo belangrijk is. Het is ook gewoon een fijne avond theater.”

Hij heeft dan ook 2000 schoolkinderen uit de stad uitgenodigd om langs te komen, zodat ook zij bekend raken met het verhaal en de bredere context. “15-jarigen, net zoals hij was”, zegt Mokrüsch, die hoopt dat ze zich herkennen in Peters zoektocht naar een eigen identiteit.

“Dit was natuurlijk ook een normaal tienerleven”, vult hij aan. “We willen de mensen van wie de levens verwoest werden laten zien als meer dan alleen slachtoffers.” De bewoners van het Achterhuis waren volgens hem ook slechts “heel normale mensen in vreselijke tijden”. “We hebben het voorrecht op te groeien in totaal andere tijden.”

Toch klinken de echo’s van het verleden steeds luider door, nu in Duitsland de radicaal-rechtse AfD zo succesvol is. Mokrüsch noemt het fortuinlijk dat het stuk daarmee ook actueel is geworden. “We hadden niet kunnen bevroeden dat dit verhaal, over hoe om te gaan met de herinneringscultuur, steeds belangrijker zou worden.”