Overheid vult gasbergingen voor de winter met groot financieel risico

• Rob Koster

  verslaggever Economie

Vanwege de hoge gasprijs als gevolg van de oorlog in de Perzische Golf, zien energiebedrijven geen brood in het vullen van de seizoensopslagen voor aardgas. Dat komt op een moment dat die gasopslagen toch al op een historisch laag niveau gevuld zijn. Staatsbedrijf Energiebeheer Nederland (EBN) moet nu in opdracht van het kabinet voorkomen dat komende winter de cv-ketel het laat afweten.

Sinds begin deze maand vullen de handelaren van EBN vanuit een kantoor in Utrecht de gasopslag in het Drentse Norg. Toen ze op 1 april begonnen waren de opslagen in Norg en Grijpskerk leeg en die in Alkmaar zo goed als leeg. Alleen in Bergermeer was er nog wat gas over van afgelopen winter.

Na een maand handelen is de opslag in Norg voor 11 procent gevuld. De totale opslag zit nu op 10 procent. In de afgelopen tien jaar is het vulseizoen niet eerder zo slecht begonnen. Het Europees gemiddelde bij het begin van het vulseizoen is zo’n 30 procent. Voordat de winter begint moeten de Nederlandse gasopslagen op 1 november voor 74 procent gevuld zijn, ook als dat verliesgevend is.

Dat de gasvoorraden bijna op zijn komt niet doordat er de afgelopen tijd een gastekort was. GasTerra, het verkoopkantoor van de NAM dat vroeger het gas uit Groningen verkocht en opsloeg, stopt. Daarom moesten de opslagen in Norg en Grijpskerk leeg opgeleverd worden.

Seizoensopslag is normaal gesproken een commerciële aangelegenheid. Energiebedrijven en handelaren kopen gas in en slaan dat op om in de winter aan hun verplichtingen te kunnen voldoen.

Vroeger was gas goedkoop in de zomer en duur in de winter. Het opgepompte Groningse gas ging daarom in de zomer deels de opslag in en werd in de winter weer verkocht. Nederland exporteerde gas.

Na de sluiting van het Groningenveld komt nu nog maar 25 procent van het gas dat we gebruiken uit eigen (zee)bodem. Verder importeren we 25 procent via pijpleidingen uit Noorwegen. De overige 50 procent is vloeibaar gas (lng), vooral afkomstig uit de Verenigde Staten.

Nederland betaalt hierdoor de ‘wereldgasprijs’ op de internationale gasbeurs TTF in Amsterdam, die nu sterk reageert op de oorlog in de Perzische Golf. Hierdoor is de gasprijs in de zomer niet meer lager dan in de winter en is gasopslag commercieel niet meer interessant.

De verantwoordelijkheid voor het vullen van opslagen ligt daarom nu bij de overheid. EBN valt onder het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Om te kunnen handelen op de gasmarkt heeft EBN een bufferlening van ruim 20 miljard euro gekregen van het kabinet.

Vanwege de oorlog in het Midden-Oosten schoot de gasprijs op de handelsmarkt van ruim 30 euro even naar 70 euro per megawattuur. Nu balanceert de prijs alweer een tijdje rond de 45 euro. Niet goedkoop, maar het komt niet in de buurt van de gasprijzen in 2022, die na de Russische inval in Oekraïne door de 300 euro per megawattuur schoten.

Vanwege de oorlogsschade aan de grootste lng-installatie ter wereld in Qatar en de afsluiting van de Straat van Hormuz, is er wereldwijd veel minder lng beschikbaar. Desondanks hebben we hier nog genoeg gas. Tot nu toe troeft het rijke Europa met succes armere delen van de wereld af in het bieden op vloeibaar gas. Hierdoor komen er nog genoeg lng-tankers Rotterdam en de Eemshaven binnen.

Voor de zomer komt minister Van Veldhoven met haar toekomstplannen voor de gasleveringszekerheid. Gasunie pleit ervoor om het zogenoemde ‘kussengas’ dat zorgt voor de druk in de bergingen van Norg en Grijpskerk te gebruiken als strategische reserve, vergelijkbaar met de oliereserves die de overheid beheert.

Volgens de mensen die de afgelopen jaren bij GasTerra verantwoordelijk waren voor de gasopslag is seizoensopslag niet meer van deze tijd en marktverstorend. Bovendien kan het de overheid vele honderden miljoenen euro’s kosten. Beter zou het zijn om de Norg en Grijpskerk uit de markt te halen en in zijn geheel te bestempelen als strategische reserve, zeggen zij in een analyse van de gasopslagen.