Premier Tusk noemt loyaliteit van de VS ‘belangrijkste vraag binnen de NAVO’

• 

  Christiaan Paauwe

  correspondent Midden- en Oost-Europa

Wat tot nu toe vooral voorzichtig en diplomatiek werd geformuleerd, zegt de Poolse premier Donald Tusk nu openlijk. Hij trekt de loyaliteit van de VS binnen de NAVO in twijfel. Het is “de grootste en belangrijkste vraag” van het bondgenootschap op het moment, of Washington afspraken zal navolgen als het erop aankomt, zegt Tusk in een interview met de Financial Times.

Het zijn vergaande uitspraken voor een Poolse leider. Polen is het belangrijkste land aan de oostflank van de NAVO en rekent al decennia op de bescherming van onder meer 10.000 Amerikaanse troepen in het land.

“Voor de hele oostflank, voor onze buren, is het de vraag of de NAVO als organisatie politiek en logistiek voorbereid is om te reageren als Rusland probeert aan te vallen”, zegt Tusk, die in Cyprus is voor een EU-top.

Daarbij waarschuwde hij dat zo’n Russische aanval al binnen enkele maanden, en niet jaren, zou kunnen plaatsvinden. Momenteel praten Europese landen onder meer over de defensie-clausule van de EU en hoe die toegepast moet worden. Tusk pleit er al langer voor dat Europa minder afhankelijk moet zijn van de VS.

Tusks alarmistische toon is tekenend voor de groeiende onzekerheid onder bondgenoten over wat president Trump van plan is met de NAVO, zeker gezien de woede van de Amerikaanse leider over de weigering van de bondgenoten om mee te helpen met zijn aanval op Iran. De VS zou momenteel overwegen om bepaalde lidstaten, zoals Spanje en het VK, te straffen vanwege hun gebrek aan steun.

De Amerikaanse ambassadeur in Polen, Tom Rose, zegt dat Amerika wel degelijk loyaal is, “maar dat we ons ook afvragen of onze bondgenoten wel loyaal zijn aan ons”. Daarnaast benadrukte hij dat Trumps toewijding aan Polen “in steen gehouwen en welverdiend” is.

Warschau staat binnen het bondgenootschap bekend als een van de belangrijkste ‘atlantici’, gericht op warme banden met Washington, maar ook tussen Warschau en Washington rommelt het. Onlangs liep een ruzie met ambassadeur Rose hoog op toen de voorzitter van het Poolse parlement zei dat Trump de Nobelprijs voor de Vrede niet verdient.

In de tussentijd is het Poolse vertrouwen in Amerika historisch laag. Meer dan de helft van de bevolking denkt niet dat de VS een betrouwbare bondgenoot is, blijkt uit peilingen.

Want in Polen zien ze ook hoe Trump de banden met Rusland juist probeert aan te halen. Vandaag werd bekend dat president Poetin is uitgenodigd voor de G20-top in Miami, later dit jaar. Washington besloot bepaalde sancties in te trekken.

En vertegenwoordigers van het Witte Huis reizen met regelmaat naar Moskou voor onderhandelingen over een mogelijke vredesdeal in de oorlog met Oekraïne. De Trump-regering heeft het afgelopen jaar de druk op Kyiv opgevoerd om grondgebied in de Donbas op te geven.

Bovendien wuifde Trump de zorgen weg toen vorig jaar zo’n twintig Russische drones Polen binnenvlogen. Dat zou volgens de president een fout van Moskou geweest kunnen zijn. Tegenover de Financial Times zegt Tusk nu dat sommige leden van de NAVO “deden alsof er niks was gebeurd”.

Polen voelt de dreiging als geen ander, als buurland van zowel Rusland als Oekraïne en met een eigen lange geschiedenis van Russische bezetting. Daarom heeft Warschau de afgelopen jaren als doel gesteld om de grootste landmacht in Europa op te tuigen. Dit jaar zal het land bijna 5 procent van het bbp uitgeven aan defensie.

Lees in dit artikel hoe Polen aan de grens met Kaliningrad werkt, de Russische exclave tussen Polen en Litouwen. Hoe het Poolse leger het ‘Oost-Schild’ bouwt, zie je in deze video:

Daarmee loopt Polen ver voorop binnen het bondgenootschap, al zijn er wel groeiende zorgen of de grote uitgaven aan modern materieel nog wel strategisch logisch zijn. Er zijn duizend Koreaanse tanks, 100 apaches en honderden Himars-systemen voor langeafstandraketten aangeschaft, terwijl de ontwikkelingen met drones op het slagveld in Oekraïne razendsnel gaan.

Een gigantische EU-lening voor de Poolse defensie ter waarde van 44 miljard euro, leidde dan weer tot verdeeldheid in eigen gelederen. Wetgeving voor het besteden van dat geld werd geblokkeerd door de oppositiegezinde president Nawrocki. De regering-Tusk ontvangt het geld alsnog en zegt ze nu om de president heen te willen werken.

Tusk benadrukt in het interview dat de relatie tussen Amerika en Polen nog altijd goed is. Volgens de Poolse leider wordt zijn land behandeld “als de beste en warmste bondgenoot in Europa”. Maar, benadrukt de premier, het echte probleem is dat niet zeker is wat deze vriendschap in de praktijk betekent “als er iets gebeurt”.