Protest en onderbroken vakanties politici om intrekken vergunningen boeren

• Sarah Bürmann

  redacteur Binnenland

• Francien Yntema

  redacteur Binnenland

De Brabantse Provinciale Staten komen vandaag terug van reces voor een debat over het intrekken van de vergunningen van vijf pluimveehouders vanwege stikstof. Boerenorganisaties zijn woedend, want wie volgens een geldige vergunning werkt, moet daarop kunnen vertrouwen, vinden zij.

Het belooft druk te worden bij het provinciehuis in Den Bosch, want uiteenlopende boerenorganisaties hebben opgeroepen om te komen demonstreren. Om de vijf pluimveehouders een hart onder de riem te steken, maar ook omdat andere boeren bang zijn dat zij mogelijk de volgende zijn.

Het Brabantse provinciebestuur ging niet over een nacht ijs. Het dilemma waar de Gedeputeerde Staten voor stonden: de rechtszekerheid van de individuele boer enerzijds en de bescherming van stikstofgevoelige natuurgebieden anderzijds. Na jarenlange juridische strijd besloot het provinciebestuur in juli dat de vergunningen moeten worden ingetrokken om natuurgebieden te beschermen.

De pluimveehouders zijn het daar niet mee eens. Ze hadden plannen gemaakt om minder stikstof uit te stoten, maar de provincie vond die onvoldoende. Op de vraag van de NOS wanneer die plannen wel goed genoeg waren geweest, wil het provinciebestuur geen antwoord geven.

De kwestie speelt al sinds 2023. Milieuorganisaties Mobilisation for the Environment (MOB) en Vereniging Leefmilieu vroegen de provincie toen om de vergunningen van de zogenoemde piekbelasters in te trekken, vanwege de grote hoeveelheid stikstof die vanuit hun boerderijen op naastgelegen natuurgebieden terechtkomt.

De provincie vond intrekking aanvankelijk te ver gaan, omdat de boeren gewoon volgens de regels werkten. Het zou een te grote inbreuk zijn op hun rechtszekerheid.

Uiteindelijk moest de rechter eraan te pas komen. Die ging mee in de argumentatie van de milieuorganisaties: Brabantse beschermde Natura 2000-gebieden zijn overbelast door stikstof, terwijl dat niet is toegestaan en de overheid doet te weinig om het tij te keren. Ook gaf de rechter de milieuorganisaties gelijk dat deze pluimveehouderijen in die gebieden voor relatief veel stikstofneerslag zorgen.

Maar direct vergunningen intrekken ging de rechter toen te ver. De uitspraak van april 2025 bevatte een opdracht voor provincie, boeren en milieuorganisaties: ga met elkaar om tafel en maak een plan waarmee binnen een jaar de stikstofneerslag op die natuurgebieden “substantieel en blijvend” daalt.

In november 2025 leverden de pluimveehouders hun plannen in. Volgens hun adviseur leidden die tot een flinke vermindering van de stikstofuitstoot. Als de boeren ze hadden mogen uitvoeren, zouden ze tussen de 50 en 85 procent minder uitstoten, aldus de adviseur die anoniem wil blijven.

Daarna was het acht maanden stil. “De provincie heeft geen enkele feedback gegeven”, vertelt de adviseur van de vijf pluimveehouders.

De provincie erkent dat de communicatie niet helemaal netjes is gegaan: “Wij realiseren ons dat een tussenbericht richting de ondernemers beter was geweest.” Maar de voorstellen leveren onvoldoende stikstofwinst op, schrijft het provinciebestuur.

Dat roept de vraag op: wat was wel voldoende geweest? Duidelijk is dat de lezingen van de vijf pluimveehouders, de milieuorganisaties en die van de provincie sterk van elkaar verschillen over wat een “blijvende, substantiële daling” is, zoals de rechter nodig achtte.

De pluimveehouders vinden dat hun plannen aansluiten bij de uitspraak van de rechter. Wat de milieuorganisaties betreft, moeten de vergunningen sowieso worden ingetrokken. “Deze vijf zijn piekbelasters, zelfs bij 90 procent verminderen zouden ze nog piekbelaster zijn. Ze hadden op die locatie nooit een vergunning mogen krijgen”, zegt Johan Vollenbroek van MOB.

De provincie gaf de NOS geen inhoudelijk antwoord op de vraag wat haar interpretatie is van een blijvende, substantiële daling. Bij het herhalen van deze en andere vragen, wilde een woordvoerder überhaupt niet meer antwoorden. “Wij kiezen ervoor om op dit moment op hoofdlijnen te reageren.”

In totaal heeft MOB van “enkele tientallen” bedrijven gevraagd om de vergunningen te laten intrekken. “We doen dit alleen omdat de falende overheid al decennia geen natuur- en stikstofbeleid heeft, terwijl de natuur steeds verder achteruitgaat en onherstelbaar beschadigd wordt”, zegt Vollenbroek. Zijn hoop is gericht op de in juni gepresenteerde stikstofplannen van minister Van Essen. “Als die eindelijk concreet worden, kunnen we hopelijk stoppen met dit soort procedures.”