Schrikkelseconde moet verdwijnen, klok pas over eeuwen weer bijgesteld

Komende maand valt in Parijs een besluit dat nog lang zal nagalmen: de toekomst van de schrikkelseconde staat op het spel. Ruim een halve eeuw na de invoering wil de gezaghebbende Algemene Conferentie voor Maten en Gewichten (CGMP) er weer vanaf. In plaats ervan moet er een ‘schrikkeluur’ komen, waardoor klokken de komende eeuwen niet meer hoeven te worden bijgesteld.

Het leek een goed idee in 1972. De extra schrikkelseconde moest een probleem oplossen: de aarde draait door smeltend ijs, veranderende weerpatronen en de krachten van getijden soms net iets langzamer. Daardoor kan de tijd zoals die door atoomklokken exact wordt bijgehouden meer dan een seconde per jaar gaan afwijken van de tijd op basis van de rotatie van de aarde.

Daarom werd indertijd bedacht af en toe een extra seconde toe te voegen aan het jaar. Dat gebeurde sindsdien 27 keer, voor het laatst in 2016. Het resulteerde in een extra bliepje op de radio vlak voor het hele uur. Sinds 2018 zijn die bliepjes in Nederland overigens helemaal afgeschaft, maar bij de BBC is dat Greenwich tijdsignaal nog steeds ieder uur te horen.

Inmiddels is de schrikkelseconde door de tijd ingehaald. Allereerst begon de aarde rond 2020 opeens even weer wat sneller te draaien. Niet veel, maar genoeg om het al jaren lopende debat te doen oplaaien of de klok nou wel zo vaak bijgesteld moet worden.

Daarnaast zijn er steeds meer zorgen over computernetwerken. Die moeten de extra schrikkelseconde op exact hetzelfde moment verwerken, anders kunnen ze tijdelijk niet goed met elkaar kunnen communiceren en kunnen hele netwerken platgaan. Dat is een serieus risico voor bijvoorbeeld de financiële markten, die afhankelijk zijn van nauwkeurige tijdstempels bij transacties.

Erik Dierikx, hoofdwetenschapper bij het Nationaal Metrologisch Instituut, herinnert zich een datacenter dat in 2016 in de problemen kwam door de schrikkelseconde. Ook kwam het een keer voor dat passagiers van een luchtvaartmaatschappij plotseling niet meer konden inchecken.

“Inmiddels zijn er veel meer datacenters, dus de voordelen van die schrikkelseconden wegen niet meer op tegen de nadelen”, zegt Dierikx, die verwacht dat het overgrote deel van de deelnemers, ook Nederland, zal instemmen met de afschaffing van de schrikkelseconde.

Volgens het ontwerpbesluit van Algemene Conferentie voor Maten en Gewichten komt er in plaats van de schrikkelseconde een schrikkeluur, voor de hele verre toekomst. Met die verandering is het bijstellen van de klok de komende eeuwen niet meer nodig en waarschijnlijk nog langer. “Ik denk dat we richting de duizend jaar kunnen gaan voordat er weer een correctie nodig is.”