Speelzand met asbest: risico meestal verwaarloosbaar, maar nog steeds onwenselijk

Kinderen die jarenlang spelen met speelzand dat meer asbest bevat dan wettelijk is toegestaan, lopen mogelijk een gezondheidsrisico. Dat stelt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) op basis van een risicobeoordeling door het RIVM. Afgelopen maanden haalde de NVWA zes van zulke producten van de markt.

Voor speelzand dat hoeveelheden asbest bevat die wettelijk zijn toegestaan, noemt de NVWA het gezondheidsrisico voor kinderen “verwaarloosbaar”. Voor werknemers van basisscholen en kinderopvangcentra die in hun werk met speelzand in aanraking komen, is het risico volgens het RIVM erg klein. Het RIVM benadrukt echter in een nieuwsbericht dat asbest in speelgoed in alle gevallen onwenselijk is.

Eerder dit jaar onderzocht de NVWA 106 speelzandproducten, waaronder kinetisch zand, zandbakzand, decoratiezand en speelgoed met zandvulling. In 66 producten werd geen asbest aangetroffen, in 34 producten een kleine hoeveelheid, en in zes producten lag de aangetroffen hoeveelheid boven de wettelijke limiet van 0,1 procent. Die zes producten zijn van de markt gehaald.

Het RIVM heeft geen nieuwe metingen gedaan of laboratoriumonderzoek uitgevoerd, maar het instituut berekende met behulp van modellen de gezondheidsrisico’s van de 40 speelgoedproducten waarin de NVWA asbest aantrof.

Veel factoren die van invloed zijn op het gezondheidsrisico, zijn onbekend. Bijvoorbeeld hoeveel asbest er precies vrijkomt bij het spelen. Het RIVM ging daarom uit van worstcasescenario’s: een kind dat 13 jaar lang meerdere keren per week speelt met verontreinigd speelzand, en een werknemer die 40 jaar, vijf dagen per week, acht uur per dag blootstaat aan speelzand met asbest.

Volgens het RIVM is de kans dat speelzand met asbest gezondheidseffecten veroorzaakt bij de meeste onderzochte producten heel klein. Alleen bij vier producten van decoratiezand met een aanzienlijk hoger asbestgehalte kunnen gezondheidseffecten niet volledig worden uitgesloten. Deze producten zijn inmiddels niet meer te koop.

In zijn algemeenheid kunnen asbestvezels die worden ingeademd na lange tijd leiden tot longkanker en mesothelioom, een zeldzame vorm van asbestkanker. Het gaat om vezels die in de longen terechtkomen; inslikken of contact met de huid vormt geen risico. Kleine hoeveelheden asbest komen ook in de buitenlucht voor, waardoor iedereen dagelijks een bepaalde concentratie inademt.

Waar de NVWA de gezondheidsrisico’s van asbest in speelzand ‘verwaarloosbaar’ noemt als de hoeveelheid asbest onder de wettelijke grens van 0,1 procent van het product blijft, zegt het RIVM dat asbest in speelgoed in alle gevallen onwenselijk is.

De NVWA concludeert op basis van het onderzoek van het RIVM dat de wettelijke grens voldoende bescherming biedt. “Volgens de wetenschappelijke criteria is het risico verwaarloosbaar en daarmee acceptabel”, reageert een woordvoerder.

De vraag of kinderen nu veilig en onbezorgd met speelzand kunnen spelen, kan de NVWA niet beantwoorden. “We kunnen alleen iets zeggen over de 106 producten die we hebben onderzocht”, reageert een woordvoerder.

“De producten waarin wij te veel asbest aantroffen, zijn van de markt. Bij de overige producten is het gezondheidsrisico verwaarloosbaar, maar ouders moeten zelf een afweging maken. Zoals bij alles geldt: als je het niet vertrouwt moet je het niet gebruiken.”

Fabrikanten zijn er zelf verantwoordelijk voor dat hun producten aan de wettelijke eisen voldoen, benadrukt de NVWA. De toezichthouder zal de komende tijd steekproefsgewijs controles uitvoeren op de hoeveelheid asbest in speelzand.

Tot voor kort was onbekend wat het gezondheidsrisico is van spelen met speelzand dat asbest bevat. Het RIVM is naar eigen zeggen het eerste instituut wereldwijd dat een risicobeoordeling voor kinderen heeft uitgevoerd.

Volgens Europese regels mogen producten in principe tot 0,1 procent aan kankerverwekkende stoffen bevatten zonder dat het gezondheidsrisico apart hoeft te worden beoordeeld. “Het is simpelweg niet haalbaar om voor elk afzonderlijk product op de Europese markt een uitgebreide risicobeoordeling te doen”, zei een woordvoerder van VWS in afwachting van de onderzoeksresultaten.

Voor veel producten zijn wel extra regels opgesteld na een risicobeoordeling, zoals die van het RIVM. Of er in dit geval extra regels komen, kan de woordvoerder van het ministerie van VWS bij publicatie van dit artikel nog niet zeggen.