Steeds meer schepen wachten bij Panamakanaal, voorrangslots leveren miljoenen op

• Boris van der Spek

  correspondent Mexico en Midden-Amerika

Een combinatie van geopolitieke spanningen en klimatologische ontwikkelingen zorgt ervoor dat de wachttijden voor het Panamakanaal enorm zijn opgelopen. Half augustus lagen volgens Panamese autoriteiten ruim honderd vrachtschepen voor anker voor de kust van het Midden-Amerikaanse land, met wachttijden die kunnen oplopen tot tien dagen. De komende maanden dreigen die nog verder op te lopen.

Meer vrachtschepen zijn de waterweg, die de Atlantische Oceaan verbindt met de Grote Oceaan, gaan gebruiken vanwege de onrust in het Midden-Oosten. Met name het aantal olietankers dat door de zeestraat vaart is toegenomen. Maar tegelijkertijd kampt het kanaal met ongebruikelijke droogte, waardoor het waterpeil is gezakt en minder schepen door het kanaal mogen varen. Een situatie die naar verwachting de komende maanden zal verergeren.

Het Panamakanaal haalt het water voor in de sluizen, waardoor schepen van de ene naar de andere kant varen, uit het nabijgelegen Gatun-meer. Sinds juli daalt het waterpeil in dit meer, terwijl dat normaal gesproken maanden zijn die vallen binnen het regenseizoen in Panama. Momenteel ligt het waterpeil in het kunstmatige meer al 30 centimeter lager dan vorige maand, de verwachting is dat dit verder gaat dalen.

Sinds enkele weken neemt het Panamakanaal de eerste maatregelen: dagelijks mogen nog maximaal 34 schepen door het kanaal varen, dat waren eerst 36 schepen. De grotere containerschepen, de zogenoemde Neopanamax-schepen, moeten minder zwaar geladen zijn. Begin september gaat het Panamakanaal nieuwe maatregelen aankondigen.

Er wordt met grote zorgen naar de rest van dit jaar gekeken, als El Niño zijn intrede doet. Volgens meteorologen een weerfenomeen dat in dit deel van de wereld zware droogte met zich zal meebrengen, sterker nog dan in andere jaren. Het is droogte waar Panama, een van de landen met de meeste regenval ter wereld, nu al voorzichtig mee kampt. De optelsom voor het kanaal is simpel: minder regen betekent een lager waterpeil, een lager waterpeil betekent minder doorvaart en minder zwaar beladen schepen.

Het is een situatie die doet denken aan 2023, toen door droogte, eveneens in verband gebracht met een toenmalige El Niño, op het hoogtepunt dagelijks nog maar 22 schepen door het kanaal mochten varen. Schepen wachtten toen weken voor de kust van Panama en rederijen en andere bedrijven verloren miljoenen door vertragingen in hun toeleveringsketen.

De situatie in Panama komt op een ongelegen moment: juist deze maanden zijn rederijen op zoek naar alternatieve zeeroutes om hun goederen te vervoeren. Sinds oktober nam het dagelijkse aantal doorvaarten door het Panamakanaal met 5 procent toe, een toename die wordt toegewezen aan de spanningen in het Midden-Oosten, specifiek rond de Straat van Hormuz. Hoewel slechts zo’n 6 procent van de wereldwijde maritieme handel door het Panamakanaal gaat, is het strategisch wel een belangrijke waterweg, zeker voor bedrijven aan de Amerikaanse oostkust.

Waar de droogte en de spanningen in het Midden-Oosten alleen maar slecht nieuws zijn voor rederijen, zit er voor het Panamakanaal wel een positieve kant aan het verhaal. Dagelijks organiseert de Panamakanaalautoriteit (ACP) veilingen waarbij rederijen een vast bedrag kunnen betalen om hun containerschip met voorrang door het kanaal te krijgen. Iedere dag worden drie tot vijf van deze ‘voorrangsslots’ verkocht.

Hoewel de startprijzen op die veilingen voor kleinere vrachtschepen op 15.000 dollar liggen, en voor de grootste schepen op 55.000 dollar, laten de uiteindelijke prijzen zien dat er wanhoop is bij rederijen.

In maart lag het gemiddelde bedrag dat werd betaald voor een slot voor een groot containerschip op bijna 400.000 dollar. Inmiddels is dat gemiddelde bedrag gestegen naar 2,5 miljoen dollar. Vorige maand betaalde een rederij zelfs een recordbedrag van 4,6 miljoen dollar om een lege olietanker met voorrang door het kanaal te laten varen.

Zo hebben de dagelijkse veilingen het Panamakanaal in augustus al zestien keer zoveel opgebracht als vorig jaar. Ook goed nieuws voor Panama zelf: ruim een vijfde van de staatsinkomsten van het land wordt uit het kanaal gehaald. En zo kan zelfs een weerfenomeen als El Niño en geopolitieke spanningen elders in de wereld voordelig uitvallen.