Stoelendans in Duitse regering na opstappen CDU-kopstuk om draagmoederschap

• Chiem Balduk

  correspondent Duitsland

Bondskanselier Merz voert een stoelendans door in de Duitse regering. De wijzingen volgen op het opstappen van CDU/CSU-fractievoorzitter Jens Spahn, die onder vuur lag vanwege het omzeilen van het Duitse verbod op draagmoederschap. De herschikking moet voor stabiliteit in de regeringspartij zorgen.

Als nieuwe fractievoorzitter is Thorsten Frei aangewezen. Op dit moment is die rechterhand van Merz nog kabinetschef, een ministerspost op het kantoor van de kanselier. Die functie gaat naar de huidige minister van Volksgezondheid Nina Warken. Zij wordt op haar beurt weer opgevolgd door Carsten Linnemann, eveneens een vertrouweling van Merz.

De laatste twee benoemingen worden morgen bekendgemaakt, maar lekten vandaag al uit via Duitse media(opent in nieuw venster). Met de benoeming van Frei moet de fractie nog akkoord gaan.

Merz liet afgelopen weekend doorschemeren dat hij een herschikking van de regering overwoog. Hoe groot de stoelendans uiteindelijk wordt, is nog onduidelijk.

Met een nieuwe opstelling hoopt de CDU/CSU de rel rond Spahn snel te vergeten. De christendemocraat maakte vorige week bekend vader te zijn geworden met behulp van een draagmoedertraject in de VS. Dat is in Duitsland verboden en juist Spahn had als minister legalisering tegengehouden. Na ophef stapte hij op.

De gang van zaken wekte de indruk dat wetten en principes niet gelden voor politici zelf. Ook sloeg het een flinke deuk in de geloofwaardigheid van zowel Spahn als de partij. De christendemocraten kampen al met een geloofwaardigheidsprobleem, onder meer vanwege het verbreken van verkiezingsbeloftes.

Zo sprak Merz zich in de campagne uit tegen het aangaan van nieuwe schulden, maar besloot hij nog voor zijn regering was geformeerd tot het lenen van honderden miljarden voor defensie en infrastructuur. Dat wordt hem door kiezers en partijgenoten nog steeds vaak nagedragen.

Merz heeft zich intussen stevig gedistantieerd van Spahn. In een interview met ZDF bekritiseerde de bondskanselier de communicatiestrategie van zijn partijgenoot. Ook zei Merz dat de ophef te maken heeft met de “persoonlijkheid” van Spahn, een doodskus. Spahn was impopulair bij zowel veel kiezers als coalitiegenoot SPD, vanwege zijn harde onderhandelstijl en positie als rechtse hardliner.

Hij gold weliswaar als steunpilaar in de Bondsdag voor Merz, maar was in het verleden juist een tegenstreber om de macht in de CDU. De jonge machtspoliticus Spahn bleef daarom een mogelijke uitdager voor Merz (70). Zo vormt zijn vertrek een geluk bij een ongeluk voor de bondskanselier: het biedt de kans loyale figuren in zijn naaste kring te placeren.

Met Frei als fractieleider kiest Merz nu voor een vertrouweling op deze belangrijk post. De vijftiger met subtiel, Badens accent wordt in vrijwel alle profielen omschreven met één woord: vriendelijk. Ook bij de SPD staat hij bekend als betrouwbaar en goed geïnformeerd.

Merz is de afgelopen maanden herhaaldelijk bekritiseerd dat hij zich laat omringen door mannen die op hem lijken. Vrijwel geen enkele politieke topfunctie bij CDU/CSU wordt nu door een vrouw bekleed. Door Nina Warken tot kabinetschef te benoemen, krijgt een vrouw nu een invloedrijke functie. Tegelijk is het een functie in de schaduw; geen zichtbare of mediagenieke post.

Ook Oost-Duitsland is ondervertegenwoordigd in Merz’ regering. Dat lijkt licht te veranderen met de verwachte benoeming(opent in nieuw venster) van de Oost-Duitse Philipp Amthor tot speciale minister die de coördinatie met de deelstaten op zich neemt.

De christendemocraten hopen dat de rust in de CDU/CSU-tent snel terugkeert. In september wachten drie deelstaatverkiezingen in Oost-Duitsland. In Berlijn en Saksen-Anhalt lijkt de partij niet meer de grootste te worden, in Mecklenburg-Voor-Pommeren peilt de CDU zelfs onder de 10 procent. De rechts-radicale AfD staat juist op grote winst.

De CDU/CSU-fractie stemt volgende week over de nieuwe fractievoorzitter. Daarvoor moeten zij terugkomen van reces. De reis, bijvoorbeeld vanaf een ver vakantieadres, moeten zij zelf betalen, melden Duitse media(opent in nieuw venster) deze week. Dat moet voorkomen dat de campagne gaat draaien om het inzetten van belastinggeld om intern gedoe bij de CDU/CSU op te lossen.