NOS Nieuws•
Het Nederlandse tbs-systeem is het afgelopen jaar verder vastgelopen. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van TBS Nederland, het samenwerkingsverband van de elf forensisch-psychiatrische centra en klinieken.
Deze tbs-klinieken namen vorig jaar 118 nieuwe patiënten op, 28 procent minder dan in 2024. Het probleem wordt steeds urgenter doordat de instroom, doorstroom en uitstroom stagneren, stelt TBS Nederland.
De wachtlijst voor een tbs-plek is inmiddels opgelopen tot 261 personen, tegenover 45 in 2020. Deze mensen wachten in de gevangenis op hun behandeling in een tbs-kliniek. Wie langer dan vier maanden moet wachten, heeft recht op een schadevergoeding, wat de staat jaarlijks tonnen kost.
Toegenomen vraag
In 2025 verbleven gemiddeld 1683 patiënten in de tbs. Tegelijkertijd neemt het aantal mensen dat een tbs-maatregel opgelegd krijgt toe, waardoor er meer vraag is naar plekken in tbs-klinieken.
In tbs-kliniek De Kijvelanden en De Oostvaarderskliniek is het aantal bedden daarom uitgebreid. Ook Veldzicht krijgt meer plekken, maar dat zal niet genoeg zijn om aan de toegenomen vraag te voldoen.
Ook de doorstroom stokt. Het duurt vaak langer dan verwacht om een tbs’er de juiste behandeling te geven, die nodig is om veilig en verantwoord terug te keren naar de samenleving. Een behandeling duurt nu zo’n tien jaar, bijna anderhalf jaar langer dan in 2024.
Hyacinthe van Bussel, directeur van tbs-kliniek De Rooyse Wissel en de voorzitter van TBS Nederland: “De vraag die we onszelf ook moeten stellen, is of we de lat om door te stromen ook te hoog hebben gelegd. We kunnen nooit garanties geven, maar misschien durven we nu wel te weinig risico’s te nemen. Dat kan ook een reden zijn dat de behandelduur is toegenomen.”
De door- en uitstroom worden ook vertraagd door een tekort aan geschikte plekken voor tbs’ers die klaar zijn met hun behandeling in de hoogbeveiligde kliniek. Niet alle tbs’ers kunnen naar een eigen woning, velen hebben een andere vorm van zorg of begeleid wonen nodig. Door een tekort aan beveiligde woonplekken of klinieken met lagere beveiligingsniveaus blijven tbs’ers langer in een kliniek zitten op een hoog beveiligingsniveau.
Tbs-klinieken zijn daarom ook bezig om zelf te zorgen voor dit soort vervolgplekken, bijvoorbeeld door langdurige verblijfszorgplekken te organiseren voor patiënten. Daarnaast zijn ze op zoek naar een zorgorganisatie die verpleeghuisbedden voor een groep tbs-patiënten open wil stellen.
Van Bussel: “Als iemand een volgende stap kan zetten in de mate van begeleiding, dan is dat goed voor deze patiënt. Maar ook voor de 261 mensen die op een behandeling zitten te wachten.”
De tolerantie in de maatschappij is niet meer zo groot.
Het is niet makkelijk om deze nieuwe plekken te ontwikkelen. Volgens Van Bussel zijn veel gemeenten huiverig voor het openen van beschermende woonvormen voor forensische zorg. “De tolerantie in de maatschappij is niet meer zo groot. Dat zie je ook bij de komst van asielzoekerscentra. Er zijn gemeentes die zeggen: we hebben al een azc, woningnood en andere problemen, nu is een andere gemeente aan de beurt.”
Die vrees is ongegrond, zegt Van Bussel. “Gemeenten die ervaring hebben met forensische zorg, zijn over het algemeen toleranter dan gemeenten die dit niet hebben. Ik ken niet één gemeente die uitbehandelde tbs’ers heeft opgevangen en daar later spijt van had.”
