Techbedrijven deelden namen Nederlandse ambtenaren met VS: ‘Ontzettend zorgelijk’

Techbedrijven als Microsoft en Meta hebben namen van ambtenaren en wetenschappers gedeeld met een Amerikaanse senaatscommissie die onderzoek doet naar “techcensuur”. Het kabinet noemt dat “ontzettend zorgelijk”.

Het gaat om ambtenaren die betrokken zijn bij de handhaving van Europese regels om techplatforms te reguleren. De Amerikaanse overheid ziet die regels als censuur. De vrees is dat de ambtenaren onder druk kunnen worden gezet, bijvoorbeeld met inreisverboden of zelfs sancties, schrijft Vrij Nederland(opent in nieuw venster).

“Als er discussies zijn over beleid dan voer je die met ons en nooit over de rug van ambtenaren”, zegt staatssecretaris Aerdts van Digitale Economie en Soevereiniteit. “Dat is wel gebeurd en daar zullen we onze contacten op aanspreken, ook in de Verenigde Staten.”

Ook heeft het kabinet er al contact over gehad met de Amerikaanse ambassadeur, zegt Aerdts. “We hebben aangegeven hoe ontzettend onwenselijk wij dit vinden. Hij heeft dat aangehoord en zal het ook mee terugnemen.”

Staatssecretaris Eric van der Burg (Slagvaardige Overheid) spreekt van “meer dan zorgelijke” ontwikkelingen. Hij zegt dat nog moet worden uitgezocht hoe de documenten zijn gedeeld en of het om openbare documenten ging. “Het is nog niet duidelijk uit welke documenten de gegevens komen, maar natuurlijk baart het zorgen als dit soort gegevens gedeeld worden.”

Op korte termijn de samenwerking stoppen met Microsoft en andere Amerikaanse techbedrijven is niet mogelijk, zegt de staatssecretaris. Het kabinet kijkt volgens hem wel hoe de digitale soevereiniteit van de Rijksoverheid kan worden vergroot. “Wij zijn in Nederland en Europa verslaafd aan Amerikaanse programma’s, apps en apparatuur.”

Volgens Vrij Nederland gaat het bijvoorbeeld om medewerkers van toezichthouders Autoriteit Consument en Markt en Autoriteit Persoonsgegevens. Ook de naam van wetenschapper Claes de Vreese, die onderzoek doet naar desinformatie, is overhandigd. “Het is vervelend omdat het een chilling effect heeft op mensen”, zegt De Vreese. “Ik word er eerder strijdbaarder van.”

Het gaat onder meer om uitnodigingen voor bijeenkomsten waar ook de techbedrijven voor waren uitgenodigd. Daarvan overhandigden de techbedrijven de namen van andere genodigden, onder wie ACM-medewerkers, aan de Amerikaanse overheid. Daartoe waren ze verplicht onder de Amerikaanse wet. Ook andere techbedrijven hebben dat gedaan, al is nog niet duidelijk of daar ook Nederlandse namen bij betrokken zijn.

Volgens Vrij Nederland communiceren de overheidsinstanties nu meer vanuit algemene mailadressen, zonder namen van ambtenaren te noemen. Het delen van de namen zou binnen de ACM en de Autoriteit Persoonsgegevens voor veel consternatie hebben gezorgd, bijvoorbeeld bij mensen met familie in de VS die vrezen dat ze het land niet meer in mogen.

De vrees is al langer dat Amerikaanse techbedrijven kunnen worden gedwongen om informatie van overheidsklanten te overhandigen als de Amerikaanse overheid daar om vraagt. Voor zover bekend komt de nu gedeelde informatie niet uit systemen die bijvoorbeeld Microsoft namens de overheid beheert, maar uit Microsofts eigen zakelijke ict-systemen.

Intussen neemt de afhankelijkheid van Amerikaanse clouddiensten eerder toe dan af. Het ict-bedrijf dat verantwoordelijk is voor het hosten van DigiD, Solvinity, staat op het punt door een Amerikaans bedrijf te worden overgenomen. Daarmee valt het bedrijf ook onder de Cloud Act, een Amerikaanse wet die voorschrijft dat informatie die door een Amerikaans bedrijf wordt beheerd in bepaalde gevallen moet worden overhandigd, ook als de data buiten de VS zijn opgeslagen.

Ook is de Belastingdienst juist nu bezig met een overstap op Microsoft-systemen, ondanks zorgen in de Tweede Kamer. Staatssecretaris Aerdts vindt het belangrijk “dat we in Nederland en in Europa meer keuze hebben, zodat we niet meer afhankelijk zijn van een paar bedrijven uit een of twee landen.”