NOS Nieuws••Aangepast
159 pagina’s was het laatste atoomakkoord dat Iran tekende, in 2015. De nieuwe overeenkomst met de Verenigde Staten is volgens vicepresident Vance anderhalf kantje. Er valt dus nog veel uit te onderhandelen, geven beide zijden toe. En details over wat er wel is afgesproken, zijn spaarzaam.
De Iraanse president Pezeshkian noemde het document “een belangrijke stap”, maar waarschuwde dat een volledig bestand “nog vorm moet krijgen”. Vance beaamde dat: hij sprak van een “algemeen document” waarin slechts brede lijnen waren geschetst. “We zullen nog veel moeten uitvogelen tijdens onderhandelingen.”
Dat de volledige tekst van de intentieverklaring nog niet openbaar is gemaakt, komt door “diplomatieke protocollen”, legde Vance uit. “Er moeten nog wat technische dingetjes worden uitgewerkt.” Hij verwacht in de loop van de week meer duidelijkheid.
Terug naar status quo
Officieel ondertekend is het document al wel: Trump en Vance hebben volgens de VS digitaal hun handtekening gezet, voor Iran deed parlementsvoorzitter Ghalibaf dat. Op vrijdag zou er in Genève nog een officiële ceremonie moeten volgen, waarna ook alle afspraken ingaan.
Duidelijk is dat dan direct de Straat van Hormuz weer open moet gaan. Iran zal de internationale scheepvaart niet meer frustreren, de VS heft zijn blokkade van Iraanse schepen daar op. Dat moet de weg vrijmaken voor zestig dagen verder onderhandelen over een definitief akkoord. Na ruim honderd dagen strijd keert de situatie daarmee voorlopig eigenlijk terug naar hoe het was.
Over wat de uitkomst zal zijn van de verdere onderhandelingen, zijn beide landen het grondig oneens. Zo wil Iran met Oman een tolsysteem opzetten voor de Straat van Hormuz, terwijl de VS absoluut terug wil naar een vrije doorvaart.
Libanon bottleneck
Daarnaast wil Iran ook veiligheidsgaranties voor Libanon, waar Israël nog steeds in een felle strijd is verwikkeld tegen Hezbollah. Tot nu wilde Iran die bondgenoot niet laten vallen en stond het erop dat onder een vredesdeal ook afspraken vallen over een einde aan de strijd daar. Volgens bemiddelaar Pakistan ligt die eis ook op tafel in het vervolgtraject.
Belangrijke vraag daarbij is hoeveel invloed de VS kan uitoefenen op bondgenoot Israël. Het oplaaien van de strijd daar zal meteen invloed hebben op de precaire balans tussen VS en Iran. Dat bleek dit jaar al meermaals toen aanvallen van Israël en Hezbollah voorzichtige pogingen tot toenadering tussen Washington en Teheran torpedeerden. Trump noemde daarop volgens bronnen premier Netanyahu knettergek: “Iedereen haat Israël hierom” was naar verluidt zijn analyse van de plotselinge Israëlische escalatie.
In reactie op de nieuwe Iran-overeenkomst zei Netanyahu al dat grote delen van Libanon bezet zullen worden gehouden, om te voorkomen dat Hezbollah aanvallen kan uitvoeren. Iran zegt vanmorgen dat dat in strijd is met de afspraken.
Terugkeer atoominspecteurs?
Ook over de Iraanse kern- en raketprogramma’s zal nog hard onderhandeld worden. “Het belangrijkste is dat ze aantoonbaar niet meer werken aan een kernbom”, onderstreepte Vance. Volgens hem is het daarom vanzelfsprekend dat Iran atoominspecteurs toelaat en zijn uraniumvoorraad opgeeft. “Dat hebben we duidelijk opgeschreven.”
Iran heeft in een verleden juist altijd gezegd niet aan een kernwapen te werken. Hamvraag gaat worden hoever het land bereid is compromissen te sluiten over het opgeven van zijn hoogverrijkt uranium, dat voor kernwapens kan worden gebruikt. Is het bereid dat te verdunnen of uit handen te geven? Het zal moeten blijken.
Vance verzekert Iran dat meewerken lucratief zal zijn. Zodra er concrete resultaten worden geboekt, zal het land daar economisch van profiteren. Dat kan zijn door het verlichten van sancties of het vrijgeven van bevroren tegoeden. Er zou zelfs gesproken worden over een wederopbouwfonds van 300 miljard dollar, opgezet door de Golfstaten.
“Als ze meewerken, profiteren ze daarvan. Daar hopen we op”, stelde Vance. “We willen dat ze zich gedragen als een normaal land. Ik wil dat ze succesvol zijn, maar alleen als ze zich committeren aan de afspraak geen kernbom te maken.”
‘Diep wantrouwen’
Zo’n hosanna-stemming heerst er nog niet in Teheran. Er is nog “diep wantrouwen” richting de VS, temperde het ministerie van Buitenlandse Zaken de verwachtingen. Deze eerste afspraken waren “slechts een stap in het verminderen van de spanningen”.
Op de financiële markten temperen dat soort typeringen en het gebrek aan details de aanvankelijke blijdschap over het bereikte resultaat. Zakten aanvankelijk de olieprijzen naar de laagste prijs sinds maart, in de loop van de dag kropen ze door alle onduidelijkheid toch weer wat omhoog.
