Verdienmodel nieuwsmedia onder druk door AI-resultaten zoekmachines en chatbots

AI-samenvattingen van Google zijn in sommige gevallen in strijd met het auteursrecht van kranten en nieuwssites. Dat zegt advocaat-generaal Maciej Szpunar in een advies aan het Hof van Justitie van de EU in een zaak(opent in nieuw venster) die een Hongaars mediabedrijf heeft aangespannen tegen Alphabet, het moederbedrijf van Google.

AI-chatbot Gemini wordt door Google gebruikt voor het maken van AI-samenvattingen, die Google presenteert wanneer een gebruiker een zoekterm heeft ingevoerd. Het “AI-overzicht”, zoals Google het noemt, stelt Gemini samen vanuit verschillende bronnen op het internet.

Dit scrapen leidt bij nieuwsmedia tot onvrede, omdat zij het aantal bezoekers die via Google bij hen komen zien krimpen. Dat komt doordat gebruikers die informatie over nieuws opzoeken, zelden klikken op de bron die Google bij de samenvatting laat zien, bleek dit jaar uit een onderzoek van Reuters(opent in nieuw venster).

Daardoor zien nieuwsorganisaties minder verkeer op hun website, wat leidt tot minder abonnees en minder advertentie-inkomsten. En daardoor verdient de krant of het mediabedrijf minder geld om te besteden aan journalistiek. Hester van Santen, ombudsman bij NRC, uitte dit weekend haar zorgen over deze ontwikkeling.

In haar rubriek in de krant(opent in nieuw venster) beschreef ze hoe het werk van redacteuren van de krant door de Google-chatbot wordt gebruikt voor het genereren van beknopte samenvattingen naar aanleiding van zoekvragen. En de NRC-ombudsman is niet de enige die zich hierover opwindt. Al langer rommelt het binnen de journalistiek rond AI-chatbots die informatie scrapen.

Zo bepaalde het gerechtshof in Amsterdam vorige week dat het commerciële gebruik van korte fragmenten van nieuwsartikelen een inbreuk is op de rechten van uitgevers.

Het hof deed die uitspraak(opent in nieuw venster) in een zaak van DPG Media (van onder meer de Volkskrant en AD) en Mediahuis (De Telegraaf en NRC) tegen het inmiddels opgeheven HowardsHome. Volgens het hof maakte dat bedrijf inbreuk op het auteursrecht door artikelen en foto’s onrechtmatig te verzamelen en daar vervolgens aan te verdienen.

Directeur van de Stichting Democratie en Media Nienke Venema kaartte vorig jaar in radioprogramma De Rode Draad(opent in nieuw venster) aan dat kranten en nieuwssites veel geld steken in het maken van nieuwsberichten en verhalen, maar dat dit nieuws bij Google binnen no-time tot een AI-overzicht wordt verwerkt. Ze noemde dat “het stelen van informatie door AI-chatbots”.

Het is op grond van het auteursrecht toegestaan om de feiten waarover bijvoorbeeld een krant schrijft te gebruiken, maar daarin moet AI wel andere woorden gebruiken, stelt advocaat-generaal Maciej Szpunar nu.

Ook zegt hij dat wanneer het taalmodel een publicatie van een website haalt, deze opnieuw formuleert en vervolgens aan de gebruiker presenteert, in sommige gevallen het auteursrecht wordt geschonden.

Daarnaast is het niet toegestaan om een betaalmuur te omzeilen om aan de informatie of tekst te komen die de chatbot gebruikt voor het AI-antwoord, is te lezen in het advies.

Dat laatste lijkt zo nu en dan wel te gebeuren, zegt NRC-hoofdredacteur Patricia Veldhuis tegen de NOS. De krant heeft volgens haar wel eens dagen meegemaakt waarop de NRC-site opeens erg traag was. “Dat bleek vervolgens een leger bots, dat onze website aan het leegplukken was”, zegt ze.

Veldhuis noemt het “ongestraft jatten van techreuzen”. “Alsof je een bakker in een winkelstraat bent van wie het brood uit de etalage is gestolen, en dat brood wordt vervolgens op het marktplein verderop verkocht”, schetst ze. Ze stelen het product dat wij maken, en geven daar niets voor terug.”

Ze hoopt dat de politiek in beweging komt en de urgentie wordt gevoeld dat er beleid moet komen rond de AI-samenvattingen van chatbots. “Want het huidige model holt de journalistiek uit”, aldus Veldhuis.