Waarom ‘de ergste energiecrisis ooit’ er (nog) niet is gekomen

• Charlotte Boström

  redacteur Economie

Mondiale tekorten en torenhoge prijzen van olie, benzine en gas werden voorspeld. Ook zouden mensen niet met vakantie kunnen, omdat de vliegtuigbrandstof kerosine op zou zijn.

Maar voorlopig pakt het anders uit. Na een stijging van de olie- en brandstofprijzen aan het begin van de oorlog van de VS en Israël tegen Iran zijn ze vrij stabiel. Benzine en diesel zijn zelfs iets goedkoper geworden afgelopen dagen, hoewel er nog steeds nauwelijks olie op de markt komt via de Straat van Hormuz. Waardoor blijven de prijzen niet stijgen? Vier factoren spelen mee.

“De oliemarkt snakt ernaar dat de Straat opengaat en alles normaliseert”, zegt Lucia van Geuns, energie-expert bij HCSS. “Er wordt verwacht dat er een deal komt tussen Iran en de VS, en dat er dan weer olie geëxporteerd kan worden vanuit de Golfstaten. De olieprijs heeft heen en weer bewogen de afgelopen weken, als reactie op berichten daarover in het nieuws.”

Die prijs schommelde deze week rond de 95 dollar. Maar “de olieprijs” gaat meestal niet om de fysieke prijs van een vat (of 159 liter) olie. Het is de verwachte prijs voor volgende maand. “De olieprijs”, bijvoorbeeld brentolie, is dus een schatting van wat het bezit van olie waard zal zijn voor de volgende maand.

Met meer aanbod van olie verwachten handelaren een lagere prijs. En daarom daalt nu ook de prijs van zogenoemde oliefutures. Van Geuns: “Als jij vandaag een vat olie wil kopen in de Rotterdamse haven, dan is de prijs veel hoger.”

Nog een oorzaak dat er geen extreme energiecrisis is ontstaan, is dat landen buiten het Midden-Oosten meer olie zijn gaan exporteren ter compensatie.

“Vooral de toenemende oliewinning in de VS, Brazilië en Guyana zorgt voor wat meer aanbod op de wereldwijde oliemarkt”, zegt Michel Don Michaloliákos, geopolitiek analist bij het Haagsch Instituut GeopolitiekNu.

“Nog een compenserende factor is dat Saudi-Arabië olie probeert te exporteren uit de regio via een pijpleiding. Misschien dat de Verenigde Arabische Emiraten dat ook gaan proberen. Dat soort verwachtingen zorgen er dus ook voor dat de olieprijs redelijk onder controle blijft.”

Daar komt nog bij dat de vraag naar olie is gedempt omdat veel landen gedeeltelijk overstappen op andere energiebronnen. Een voorbeeld is China, dat weer meer kolen is gaan stoken.

Ook het feit dat veel landen hun oliereserves hebben ingezet heeft ervoor gezorgd dat er wereldwijd geen extreme tekorten zijn ontstaan. “De VS, Europa en Japan hebben hun reserves aangesproken en dat heeft ze uit de brand geholpen”, zegt Don Michaloliákos.

Door deze ontwikkelingen is de schok van de afgesloten Straat van Hormuz wat verzacht. Tegelijkertijd zijn experts het eens: deze maatregelen werken nu even, maar er is nog steeds een tekort op de oliemarkt. In de VS maken economen zich zorgen over de zomer. Want de vakanties komen er aan en dan willen de Amerikanen op roadtrip met een volle tank.

Voor maart werden dagelijks 20 miljoen vaten olie geëxporteerd via de Straat van Hormuz. Dat wordt bij lange na niet gecompenseerd doordat oliebedrijven nu dieper zijn gaan boren elders in de wereld.

“Een ding is nu al zeker: de reservecapaciteit in de wereld is sterk geslonken – er is weinig flexibiliteit meer”, constateert Lucia van Geuns.

Als er een staakt-het-vuren en vervolgens een vredesakkoord komt tussen de VS en Iran kun je dalende olieprijzen en goedkopere benzine verwachten.

De mogelijkheid bestaat natuurlijk ook dat de verhoudingen weer verder verslechteren en het conflict opnieuw escaleert. Dan kunnen consumenten een nieuwe piek in de olieprijs tegemoetzien, met alle gevolgen van dien.